Digitale ongehoorzaamheid
14-11-2008,15:06 doorPeter Rietveld
Met het opsturen van mijn weigering mee te doen aan het landelijk EPD heb ik een grote stap gezet. Ik heb nee gezegd tegen de digitale vooruitgang, tegen mijn eigen boterham. Ik heb ook nee gezegd tegen een systeem waar ik beroepsmatig mee bezig ben geweest en eigenlijk groot voorstander van ben. Mits het goed geregeld is. En daar zit hem de kneep - dat is het niet en dat wordt het niet, als er nu niet iets dramatisch verandert.

Het EPD is symptomatisch voor tal van andere systemen die in het kader van de digitale overheid opgesteld worden. Goedbedoelde systemen, waar je feitelijk niet tegen kunt zijn. Een dossiersysteem waardoor medische fouten tot het verleden behoren. Een computersysteem zodat je sneller geholpen wordt aan een bouwvergunning. Een systeem dat zorgt dat er geen onschuldige kinderen meer vermoord worden. Een beprijzingssysteem dat de files laat verdwijnen. Biometrie in het paspoort en centrale registratie zodat criminelen en terroristen opgepakt worden. Energiemeters die het milieu redden. Dát willen we toch allemaal?

Goede bedoelingen zijn niet genoeg. Op zich is het automatiseren van bekende processen niet echt problematisch. Veel werk, niet eenvoudig, maar te doen. Het automatiseren van matig uitgekristalliseerde of volslagen nieuwe processen is wat anders; dat is heel moeilijk. En heel veel werk. Als er onder grote geldingsdrang, hoge tijdsdruk en met complexe organisaties gewerkt wordt, is de kans op een geslaagd systeem nihil. Dan krijg je wat we zien met al deze systemen; ondoordachte keuzes en bijwerkingen die bewust genegeerd worden. De trein rijdt en hij moet doorrijden, kritiek is uit den Boze.

De realiteit van deze projecten is dat de producten live gaan, ongeacht de 'bekende beperkingen', die vakkundig buiten scope gesplaatst en gebagatelliseerd worden. Dat is ook het gezamenlijke kenmerk van bovengenoemde systemen; ze zijn nieuw, automatiseren iets wat eerder niet bestond, zijn onvolledig, worden afgeraffeld en het gebruik wordt - ondanks eerdere toezeggingen - opgelegd. De investering is gedaan, dus het 'gemak' van het nieuwe systeem is verplicht.

Nu ben ik gereformeerd opgevoed. Als er één ding is wat daarvan is blijven hangen, is dat ik aan alles wat verplicht is, gevoelsmatig niet mee wil doen. Ik wil dus niet meedoen aan deze collectivistische projecten. Het individualisme van Calvijn, zeg maar. 'Samen werken, samen leven' zit niet in mijn bloed. Hoe ons kabinet bij deze slogan is gekomen, met duidelijke verwijzingen naar Hegel, Marx en Mussolini, blijft mij intrigeren.

Hoe zou het leven er uit gaan zien als je al buiten deze systemen wilt blijven? Ik ben benieuwd hoe je anoniem kan blijven, als een vorm van digitale ongehoorzaamheid. Anonimiteit is immers de enige bescherming tegen een overheid die niet in staat is of het niet nodig acht persoonsgegevens te beschermen tegen criminelen of eigen medewerkers.

De volgende opties zie ik als een begin;

  • Geen creditcard gebruiken.
  • Weigeren deelname EPD - bijzonder raadzaam voor Bekende Nederlanders (zie affaire van Persie). Je kunt helaas niet de formulieren online aanvragen - omdat alles plaintext over het Internet gaat. De verbeteringen in de zorg gaan aan je voorbij. Nu maakt dat mij persoonlijk niets uit, ik ben alleen nog maar in de zorg geweest om er te werken. Als je iets mankeert is het lastiger.
  • Op Internet heb je geen echte identiteit. Waarschijnlijk is dit de omgeving waar je het gemakkelijkst anoniem kunt blijven. Blijf alleen ver van commerciële en overheidssites. Marktplaats is een grensgeval.
  • Mobiele telefoon met prepaid SIM uitzetten of in een beschermend hoesje stoppen, als je niet belt of gebeld wilt worden. In ieder geval als je je verplaatst. Beter is geen mobiele telefoon te hebben.
  • Strippenkaarten zo lang mogelijk gebruiken. De initiële belofte dat de strippenkaart pas afgeschaft zou worden als 95% van de gebruikers vrijwillig overgestapt zou zijn op de OV-chipkaart is al weggemoffeld. Als het dan niet anders kan: de OV-card alleen in de anonieme variant gebruiken.
  • Geen spaarsystemen als bonuskaarten gebruiken waar je gedrag uit kan blijken - of regelmatig je kaart ruilen (hoewel dat weer inzicht geeft in je sociale netwerk).
  • Snel een nieuw paspoort ophalen voor het nieuwe model verschijnt komende zomer. Geeft je een paar jaar uitstel van de centrale registratie van vingerafdrukken. Voor de gelaatsscan ben je al te laat – als je niet wilt dat deze gegevens beschikbaar komen voor allerlei centrale systemen moet je geen paspoort meer nemen. Met alle gevolgen van dien.
  • Belastingaangifte op papier doen. Best lastig omdat je erg lang op een teruggave moet wachten. Helaas geen optie als je ondernemer bent - het bedrijf kun je maar beter sluiten.
  • Geen gegevens laten opnemen in een regionaal EKD. Je neemt dan wel het risico dat je daardoor je kinderen kwijtraakt, beter is maar geen kinderen te hebben.
  • Zoveel mogelijk cashtransacties - alleen pinnen uit de muur ín een bankkantoor. PIN is veiliger dan de creditcard, maar niet bij automaten in publieke ruimtes. Treinstations bijvoorbeeld.
  • Alle andere zaken ook cash afhandelen. Dit kan alleen als je zwart werkt. Vervelend voor je verzekeringen, maar het is niet anders.
  • Als de chipknip verdwijnt, zou cash betalen terugkeren voor parkeren? Vast niet. Nu adviseerde het Planbureau voor de Leefomgeving aan Minister Cramer om overal in de bebouwde kom betaald parkeren in te voeren. Doe die auto dus ook maar weg.
  • Als rekeningrijden daadwerkelijk ingevoerd wordt kun je toch al geen auto meer rijden zonder dat je gaan en staan vastgelegd wordt. Hoewel dat met camera's met gezichtsherkenning eigenlijk ook nu al een issue is.
  • Stoken op gasflessen en elektriciteit uit eigen generator. Water uit de eigen put. Kost een paar stuivers, maar dat heb je er vast voor over.
  • Geen DigID gebruiken. DigID heeft met gebruikersnaam/wachtwoord een erg zwakke beveiliging en je bent zelf verantwoordelijk voor wat anderen ermee doen. Ik ben benieuwd of je je DigID kunt laten disablen, om misbruik te voorkomen. Waarmee je overigens afziet van recht op een uitkering omdat je dat alleen online kunt aanvragen. En op termijn van alle andere sociale zekerheid, maar ook van je paspoort en je stembiljet. Gezien de legitimatieplicht kan dat lastig worden.
  • Op straat lopen en fietsen is ook een probleem door het invoeren van camera's met gezichtsherkenning. Met een bivakmuts of capuchon op rondlopen leidt weer tot andere problemen. Binnen blijven dus, je kunt je immers al niet legitimeren.

Het moge duidelijk zijn dat de kwaliteit van leven zeer sterk achteruit gaat als je gaat proberen jezelf te beveiligen tegen de gemakzuchtige of bemoeizuchtige overheid. Bovendien, als je leeft zonder sporen na te laten, zul je alleen daardoor al 'opvallen' en de verdenking op je laden crimineel dan wel terrorist te zijn. Nu zullen ze dat niet snel kunnen bewijzen, maar het is voldoende om je te 'verstoren', je 24 uur per dag hinderlijk te laten volgen door geüniformeerd personeel.
Kortom, digitale anonimiteit is geen optie in onze samenleving. Niet meedoen aan de collectivistische samenleving leidt tot complete uitsluiting.

Door Peter Rietveld, Senior Security consultant bij Traxion - The Identity Management Specialists -

Vorige columns van Peter