Heb jij een interessante vraag op het snijvlak van privacy, cybersecurity en recht? Stuur je vraag naar juridischevraag@security.nl. Elke week geeft ict-jurist Arnoud Engelfriet in deze rubriek antwoord.

Juridische vraag: Recent waarschuwde de gemeente Den Haag voor valse QR-codes op parkeerautomaten. Best professioneel gemaakt zo te zien, dus je zult er makkelijk in tuinen. Stel je betaalt daar en je krijgt vervolgens een parkeerboete, heb je dan nog enig excuus zoals dat de gemeente haar zorgplicht verzaakte?

Antwoord: Nep QR codes die je leiden naar valse betaalsites komen bij allerlei systemen voor. Dit gaat om betaalautomaten voor parkeren op de openbare weg, er zijn er ook bij parkeergarages of laadpalen voor elektrische auto's. Allemaal gebaseerd op de aanname dat mensen makkelijk afgaan op een QR-code, zeker als die daar zit waar je 'm normaal verwacht.

Nou valt er van alles te zeggen voor "let goed op voor je een code scant", of zoals bij deze automaten zelfs "die hebben nooit een betaal-QR-code". Maar prima denkbaar is dat je echt op het verkeerde been werd gezet en betaalde, ondanks de omzichtigheid die van een redelijk oplettend burger mag worden verwacht. Kun je de gemeente of andere exploitant dan iets verwijten?

De vraag is dan eerst: wat is je verwijt? Je geld terug ligt voor de hand - alleen moest je eigenlijk wel degelijk betalen, zij het aan een ander dan aan wie je had betaald. Dus het meest kansrijke argument is dat je wilt dat de betaling aan de scammer telt als betaling aan de gemeente, parkeergarage et cetera. Daarvoor hebben we artikel 6:34 BW, de bevrijdende betaling aan de onbevoegde:

De schuldenaar die heeft betaald aan iemand die niet bevoegd was de betaling te ontvangen, kan aan degene aan wie betaald moest worden, tegenwerpen dat hij bevrijdend heeft betaald, indien hij op redelijke gronden heeft aangenomen dat de ontvanger der betaling als schuldeiser tot de prestatie gerechtigd was of dat uit anderen hoofde aan hem moest worden betaald.

Je hebt dus betaald aan de gemeente door te betalen aan de QR-scammer wanneer je redelijke gronden had om te denken "dit is hoe ik aan de gemeente moest betalen". Bij de QR-code vind ik het iets lastiger, en daarvoor weegt bij mij zwaar dat geen enkele gemeente bij parkeerautomaten een QR code hanteert als betaalmechanisme.

Daar komt het juridisch probleem https://www.wijnenstael.nl/nl/updates/factuurfraude-wie-betaalt-de-prijs bij dat de Hoge Raad in 2021 bepaalde dat artikel 6:34 niet geldt als de quisher zich voordoet als de gemeente. In dat geval is het criterium dat van art. 3:35 BW, en dat komt hier neer op "mocht jij denken dat de gemeente met die sticker aangaf dat je zo moest betalen".

Dat is een hogere lat, en dan kom je nog harder het argument tegen dat geen enkele gemeente met QR-stickers werkt bij parkeerautomaten. Echte tegenargumenten kan ik zo niet bedenken. De vraagsteller had nog geopperd dat het uit kan maken als die sticker er langdurig zit, oftewel als de gemeente niet periodiek controleert bij bv. het schoonmaken van de laadpalen of er ineens rare stickers op zitten. Dat gaat mij te ver, want een schoonmaker is er niet om QR-codes te controleren. En om nou de CISO elke week een rondje laadpalen te laten fietsen, vind ik ook zo wat.

Arnoud Engelfriet is ict-jurist, gespecialiseerd in internetrecht waar hij zich al sinds 1993 mee bezighoudt. Hij werkt als chief knowledge officer bij juridisch adviesbureau ICTRecht en blogt dagelijks over internetrecht. Hij schreef onder meer de boeken ICT&Recht en AI&Algorithms, en verzorgt de opleiding tot Certified Cybersecurity Compliance Officer.