De systemen van huisartsen moeten worden voorzien van een knop om brede gegevensuitwisseling met de buitenwereld te blokkeren, zo stellen Stichting Decentrale communicatie in de zorg en Stichting privacy in de zorg. "De zorgsector beweegt niet de goede kant op", zo laten de stichtingen in een opiniestuk voor Trouw weten. "Onder regie van de overheid bouwt de sector al geruime tijd aan centrale systemen voor gegevensuitwisseling. Alles is erop gericht om toegang tot gegevens eenvoudig te maken."

De stichtingen maken zich onder andere zorgen over het toestemmingsregister Mitz. Daarmee kunnen Nederlanders via DigiD vastleggen welke zorgverleners hun medische gegevens mogen delen met andere zorgverleners. Volgens de stichtingen zorgt een dergelijk centraal toestemmingssysteem voor nieuwe risico’s. "De hack van de toekomst gaat niet alleen om het stelen van data uit één zorgsysteem, maar ook om het vanuit dat systeem ophalen van gegevens uit andere systemen. Hierdoor worden zorgsystemen zoals die van ChipSoft een virtuele honingpot voor criminelen."

Met de komst van de Europese Health Data Space (EHDS) kunnen patientgegevens straks ook vanuit andere EU-landen worden opgevraagd. Daar komt bij dat burgers actief bezwaar moeten maken om Europese beschikbaarheid van hun gegevens te voorkomen. De stichtingen merken op dat zorgverleners het bezwaar kunnen omzetten naar een 'ja', net zoals bij Mitz het geval is. "Dat vergroot het risico dat medische gegevens van nietsvermoedende patiënten ongewenst toegankelijk worden."

De stichtingen pleiten voor een koerswijziging, waarbij gegevens alleen worden uitgewisseld tussen direct betrokken zorgverleners via een decentraal systeem. Ook moet er een 'noodrem' komen voor mensen die grootschalige systemen niet vertrouwen. "De huisarts moet een knop hebben waarmee zijn systeem brede gegevensuitwisseling met de buitenwereld kan blokkeren. Een absolute opt-out dus, die wordt vastgelegd na een geïnformeerd gesprek tussen patiënt en arts, zoals het hoort in de zorg."

Verschillende privacystichtingen sloegen gisteren alarm over de veiligheid van zorgcommunicatie, gegevensuitwisseling en grote centrale systemen en riepen op tot een gerichte, decentrale opzet. "Toch zetten het ministerie van VWS, de zorgverzekeraars, de Patiëntenfederatie, zorgkoepels en andere zorgpartijen uitsluitend in op een grootschalige gecentraliseerde oplossing, met Mitz als belangrijkste component", aldus Stichting Privacy First. "Het gevolg: de dokter kan je wel beloven dat alles in de spreekkamer geheim blijft, maar kan die belofte niet meer waarmaken." Morgen wordt er in de Tweede Kamer gedebatteerd over 'digitale ontwikkelingen in de zorg'.