Het wetsvoorstel waarin het kabinet de AIVD en MIVD meer bevoegdheden geeft is een 'totale uitholling van de rechtsstaat', zo stelt Bert Hubert, oud-toezichthouder op de diensten en voormalig AIVD'er. Vorige week presenteerde het kabinet het voorstel, waardoor de inlichtingendiensten veel meer mogen, terwijl het toezicht wordt afgeschaald. Zo mogen onder andere de eerste fases van een hackoperatie zonder toezicht vooraf worden uitgevoerd en kunnen de diensten individuen en organisaties dwingen om gegevens af te staan. Wanneer niet wordt meegewerkt kunnen er gevangenisstraffen worden opgelegd.

Verder wil het kabinet dat de huidige twee toezichthouders, de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) en de Commissie van Toezicht Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD), worden samengevoegd tot een nieuw op te richten toezichthouder, het College van Toetsing en Toezicht Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTT). Deze toezichthouder zal ook veel minder vooraf toetsen. Het aantal leden dat vooraf toetst gaat van drie naar twee.

"Ik heb veel vragen gekregen wat nou het ergste is aan de nieuwe wet, maar het is in z’n geheel een totale uitholling van de rechtsstaat door een dienst die losgezongen is van de maatschappij en zelden of nooit naar zichzelf kijkt als de resultaten tegenvallen", zo laat Hubert in een reactie op het wetsvoorstel op zijn eigen blog weten.

Losgezongen
Hubert is onder andere kritisch op de beslissing van het kabinet om de diensten te laten hacken, zonder dit vooraf te laten toetsen. Voor het vooronderzoek van een hackoperatie en het binnendringen in systemen is geen toestemming meer van een toezichthouder vereist. Alleen voor de laatste fase, het kopiëren van gegevens, is toestemming nodig. "Dit getuigt van hoe de diensten losgezongen zijn van de samenleving - wij bepalen wel of je “gehacked” bent. En de behoefte om de wereld “alvast” te hacken is ronduit eng. Zo verzwakken we de beveiliging van belangrijke infrastructuur, en maken we zo een gatenkaas van het internet", stelt Hubert.

Een ander kritiekpunt betreft het aanwijzen van organisaties als ’evidente opponent’. Vervolgens mag iedereen die onderdeel van deze organisatie is zonder verdere procedure door de diensten worden aangepakt, merkt de oud-toezichthouder op. Hubert maakt zich ook zorgen over de inzet van AI door de diensten. Zo mag AI worden toegepast op grote bulkdatasets om zo nieuwe targets te vinden.

Verder blijkt dat een 'raar artikel' in de wetgeving van de AIVD en MIVD nog altijd niet is verduidelijkt. Via dit artikel kunnen de diensten "maatregelen" nemen ter bevordering van de nationale veiligheid. "En al tientallen jaren wil men niet zeggen wat die maatregelen allemaal kunnen zijn, behalve dat er niemand mee vermoord kan worden. Je zou denken dat ik dit verzon, maar ze zeiden het echt", merkt Hubert op, die toevoegt dat er in het nieuwe wetsvoorstel niets wezenlijks over dit artikel is aangepast.

Eerder liet ook burgerrechtenbeweging Bits of Freedom kritische geluiden over het voorstel horen en waarschuwde dat burgers steeds makkelijker op de radar van de geheime diensten komen. Via Internetconsultatie.nl kan er op het wetsvoorstel worden gereageerd. Op het moment van schrijven staan er al 104 openbare reacties, die vooral kritisch zijn.