Voormalig Europarlementariër en chatcontrole-expert Patrick Breyer vreest dat er morgen in Europa een 'dirty deal' wordt gesloten over de invoering van 'Chatcontrole 2.0' in de EU en dit massasurveillance in Europa zal normaliseren. Chatcontrole 2.0 is oorspronkelijk een plan van de Europese Commissie waarbij chatapps en andere aanbieders zouden worden verplicht om de content van hun gebruikers te controleren.

In Europa wordt al jaren over de invoering onderhandeld. Eén van de discussiepunten betreft verplichte detectie in de vorm van detectiebevelen. Chatcontrole 2.0 verschilt van Chatcontrole 1.0. De laatstgenoemde is de omschrijving van een tijdelijke Europese uitzondering waardoor techbedrijven chatberichten en 'interpersoonlijke communicatie' van gebruikers massaal op vrijwillige basis mochten scannen. Onlangs werd Chatcontrole 1.0 door een 'coup' van de president van het Europees Parlement, Roberta Metsola, de EU-lidstaten en de Europese Volkspartij alsnog verlengd en weer ingevoerd.

In juli maakte minister Van Weel van Justitie en Veiligheid bekend dat Europese onderhandelingen over de invoering van Chatcontrole 2.0 weer in beweging zijn gekomen. "Er wordt nu achter gesloten deuren onderhandeld over de Chatcontrole 2.0-wetgeving. Op dinsdag 29 september vindt mogelijk een laatste en beslissende trialoog plaats. EU-onderhandelaars staan onder enorme druk om een 'dirty deal' te forceren die massasurveillance in heel Europa permanent zou normaliseren", aldus Breyer, die al jaren tegen chatcontrole strijdt.

Europese wetgeving vindt plaats via een trialoog, waarbij de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Raad van Ministers onderhandelen over wetgevende voorstellen en elk een eigen positie innemen. Het Europees Parlement had gesteld dat er alleen gerichte zoekbevelen tegen specifieke verdachten mogen worden ingezet. De EU-ministers willen dit nu vervangen door brede 'search plans' waarbij communicatieproviders delen van hun service moeten scannen.

Volgens Breyer kan deze formulering er in de praktijk voor zorgen dat nog steeds alle chatberichten van Europese gebruikers worden gescand. "Dit is massasurveillance onder een andere naam", merkt hij op. De expert waarschuwt dat onbetrouwbare algoritmes en AI van providers ervoor kunnen zorgen dat berichten van onschuldige burgers straks bij de politie worden gerapporteerd.

Breyer voegt toe dat ook de juridische afdeling van de Raad heeft gewaarschuwd dat dit zeer waarschijnlijk illegaal is en geen stand houdt bij de rechter. "Het toch doordrukken van deze deal is een verraad aan de rechtsstaat en een valse belofte aan slachtoffers, aangezien de wet uiteindelijk voor de rechter geen stand houdt", stelt de expert. Breyer roept mensen op om hun Europarlementariërs te benaderen met het verzoek dit te stoppen.