Inhumaan, calculerend systeemdenken verzwakt de "preventie" van risico's en incidenten op het gebied van cybersecurityIn de praktijk is het onderscheid tussen "preventie" en "repressie" in een "digitaliserende" wereld in veel gevallen vaag. Dit heeft mede te maken met hoe er door beslissers naar de samenleving en naar de wereld wordt gekeken. Steeds meer beslissers en door hen aangestelde uitvoerders en technici in landen zoals Nederland kijken naar de samenleving en de wereld alsof het gaat om:
-- een machinaal (digitaal) systeem;
-- een "werkomgeving" in een bedrijf, bijvoorbeeld een bedrijf genaamd Nederland B.V, EU B.V. of internationale gemeenschap B.V., dat "gerund" moet worden door een relatief zeer kleine elite van managers en techneuten die daarbij hun eigen humaniteit grotendeels uitschakelen;
-- een geheel van protocollair (en in toenemende mate door algoritmes) gedefinieerde risico-factoren, waarbij ook mensen (natuurlijke personen), mede afhankelijk van de aan hen toegekende indicatoren, primair beschouwd worden als risico-factoren.
-- Verwarring tussen "preventie" en "repressie" --In naam "preventieve" maatregelen kunnen in de praktijk een repressief karakter hebben, bijvoorbeeld als het gaat om reisbeperkingen voor personen, toegangsbeperkingen voor personen (m.b.t. toegang tot locaties maar ook toegang tot diensten), financiële (dis)incentives voor personen die tot doel hebben hun gedrag te beïnvloeden, etc.
Het is onverantwoord om alleen naar de "cybersecurity" van alleen je eigen werkorganisatie te kijken. Je moet ook kijken naar de maatschappelijke impact van je eigen veiligheidsmaatregelen. Een gemeente kan het bijvoorbeeld veiliger vinden om haar eigen baliefunctie af te schaffen en alleen nog via internet over bepaalde zaken te communiceren met burgers. Dit kan op sommige burgers een punitief ("straffend", en daarmee repressief) effect hebben.
Camerabewaking met "gezichtsherkenning" in supermarkten kan de veiligheid van privépersonen aantasten, bijvoorbeeld hun voedselveiligheid en medische veiligheid als zij zich niet willen blootstellen aan risico's m.b.t. gezichtsherkenning.
Niet alleen in de maatschappij, maar ook binnen de organisatie van een bedrijf kan het optuigen van een panopticum (constante monitoring van zo'n beetje "alles") juist ook leiden tot verminderde veiligheid. Bijvoorbeeld omdat het work-arounds en ander ontwijkingsgedrag stimuleert, of doordat het bij (sensitieve, goed waarnemende) medewerkers extra veel stress veroorzaakt die hun functioneren nadelig beïnvloedt.
Dat kun je dan proberen te ondervangen door die medewerkers te vervangen door machines (bijv. IT-systemen). Het resultaat daarvan is dan o.a. dat je organisatie minder sensitief zal omgaan met bepaalde situaties, want algoritmes hebben niet hetzelfde "Fingerspitzengefühl" als goede, professionele medewerkers. Het menselijke waarnemingsvermogen, dat voor een deel intuïtief is, kan niet volledig worden vervangen door machinaal waarnemingsvermogen.
-- Het onzekerheidsprincipe in de "veiligheidskunde" --In de natuurkunde heb je het onzekerheidsprincipe van Heisenberg: bijvoorbeeld de impuls (d.w.z. hoeveelheid beweging, lineair moment) en de locatie (positie) van een subatomair deeltje kunnen niet tegelijk volledig nauwkeurig worden bepaald (gemeten, vastgesteld). In de "veiligheidskunde" zou je een vergelijkbaar onzekerheidsprincipe kunnen hanteren, met als voorbeeld: het waarnemingsvermogen (sensitiviteit) ten aanzien van risico's en de mate van controle (regie) over (/beheersing van) risico's kunnen niet allebei tegelijk worden gemaximaliseerd, er is sprake van een "trade-off". Uit Wikipedia:
De onzekerheidsrelatie van Heisenberg, of het onzekerheidsprincipe van Heisenberg, door Werner Heisenberg in 1927 gepubliceerd, is een van de belangrijkste resultaten van de kwantummechanica. De relatie drukt uit dat er zogenaamde incommensurabele paren van grootheden bestaan, waarvoor geldt dat niet van beide grootheden de waarden tegelijkertijd exact vastgelegd kunnen worden of met een willekeurige mate van nauwkeurigheid bepaald kunnen worden. Een voorbeeld van een dergelijk paar is plaats en impuls, een ander voorbeeld is energie en tijd.
Elke theorie die een kwantummechanisch systeem beschrijft moet deze relatie tussen een of meer paren geconjugeerde observabelen bevatten. Sommige fysici spreken liever over een onbepaaldheidsrelatie of over het onbepaaldheidsprincipe dan over een onzekerheidsrelatie als ze over deze fundamentele relatie spreken.
Bron:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Onzekerheidsrelatie_van_HeisenbergDit is verwant aan de problematiek dat een dictator die zichzelf omringt met uitsluitend slaafse (zogenaamd "loyale") uitvoerders van zijn beleid, daarmee ook een deel van zijn eigen waarnemingsvermogen weg-organiseert, omdat hij (het is bijna altijd een hij) op die manier niemand meer in zijn buurt overhoudt die het aandurft onwelkome boodschappen aan hem over te brengen met betrekking tot de reële situatie in het domein waarover door hem als dictator macht wordt uitgeoefend (bijv. een land, of een groot bedrijf). Er onstaat dan bij zo'n machtige persoon vaak "zonnekoning"-gedrag met bijbehorende blinde vlekken.
De afgelopen vijfentwintig jaar valt in veel Westerse, zichzelf "democratisch" noemende landen de opkomst waar te nemen van het misverstand van autoritair en totalitair denkende personen (politici, bestuurders, ambtenaren, managers) dat "meer controle" vanzelf ook "meer veiligheid" zou opleveren. Dit is niet afhankelijk van welke politieke partij domineert in bijv. Den Haag of Brussel. "Linkse", "centristische" en "rechtse" partijen lijken allemaal mee te gaan in het geloof dat meer (digitale, d.w.z. in essentie mechanische) controle op één of andere mystieke manier altijd ook zou leiden tot meer veiligheid.
Op mij komt dat over alsof men zich, bijv. in Den Haag en Brussel, in de bestuurskamers van bepaalde grote bedrijven, maar ook breder in onze consumptiemaatschappij, massaal vastgrijpt aan strohalmen, om bepaalde realiteiten maar niet onder ogen te hoeven zien.
Met name de realiteit dat we, door onze verbinding met de wereld om ons heen in veel opzichten te verbreken (er blijft dan alleen nog een cognitieve, calculerende, consumerende, hedonistisch connectie over), onszelf juist in een onveilige situatie brengen.
Een beetje zoals Elon Musk zich vastgrijpt aan de strohalm van de kolonisering van de planeet Mars, om maar niet zijn eigen problematische verhouding met, en angst ten aanzien van, de menselijke samenleving op aarde onder ogen te hoeven zien. Musk meent dat hij handelt ter "preventie" van het uitsterven van de mensheid, terwijl hij met zijn benadering en handelwijze het uitsterven van de mensheid juist dichterbij brengt en waarschijnlijker maakt.
-- Wat er nodig is voor het creëren van veiligheid --Voor een goede waarborging van veiligheid is het belangrijk dat we, heel anders dan Musk of de inhumaan geworden, cognitief calculerende "beleidsmakers" in Den Haag en Brussel, de diversiteit van onze kwetsbaarheid onderkennen en ook accepteren. Als mensen zijn we op veel verschillende manieren kwetsbaar. Hiervoor bestaat geen puur "technische" oplossing - ook niet met behulp van (een magisch geloof in) digitalisering en "AI". De oplossing moet met prioriteit gezocht worden in het cultiveren van gezonde sociale relaties.
En dat is dan inclusief een gezonde, sociale relatie met onze planeet, die moet worden opgevat als een levend wezen.
Het belang van het bevorderen van een cultuur van gerechtvaardigd en realistisch vertrouwen in menselijke medewerkers, om zo tot meer veiligheid te komen - daar wordt soms lippendienst aan bewezen, maar het wordt voor 99% nog niet in praktijk gebracht door de beslissers in organisaties (overheden en bedrijven). Terwijl dat toch verreweg de meest humane èn effectieve manier van "preventie" zou zijn.
Uiteindelijk kan er met een primair technocratische benadering geen echte veiligheid worden gerealiseerd.
Dit zijn wat gedachten die bij me opkomen naar aanleiding van dit topic.
M.J.
