De Autoriteit Persoonsgegevens is kritisch op een wetsvoorstel voor de Nederlandse uitvoering van nieuwe Europese anti-witwaswetregels. Door de wet gaat de overheid meer gegevens van burgers verzamelen en mogelijk ook delen. Volgens de privacytoezichthouder is nog onduidelijk of het systeem daadwerkelijk leidt tot minder witwassen en terrorismefinanciering, terwijl de gevolgen voor onschuldige mensen groot kunnen zijn.

De Implementatiewet ter voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering is een Nederlandse implementatie van een Europese richtlijn. Deze richtlijn hoort bij een Europees pakket met maatregelen die volgens de autoriteiten witwassen moeten tegengaan. Het wetsvoorstel zorgt voor nieuwe poortwachters, zoals crowdfundingplatformen, handelaren in luxegoederen en voetbalclubs.

Daarnaast wordt er een nieuwe Europese toezichthouder op witwasbestrijding opgericht en worden de bevoegdheden van bijvoorbeeld de Financial Intelligence Unit (FIU) uitgebreid. Ook komen er meer mogelijkheden voor samenwerking en informatiedeling tussen publieke en private partijen. Door de wet zullen er meer gegevens van burgers worden verzameld en mogelijk gedeeld, zoals nationaliteiten en BSN-nummer, aldus de AP.

Tevens worden worden bevoegdheden voor het delen van informatie uitgebreid. "Deze ingrijpende maatregelen zijn alleen te rechtvaardigen als zij aantoonbaar werken, niet verder gaan dan nodig en mensen goed worden beschermd", zegt AP-voorzitter Aleid Wolfsen. Volgens de AP is nog onduidelijk of het uitgebreide systeem daadwerkelijk leidt tot minder witwassen en terrorismefinanciering.

De gevolgen voor onschuldige mensen kunnen echter groot zijn, waarschuwt de toezichthouder. Daarnaast bestaat het risico dat bepaalde groepen mensen vaker als risicovol worden aangemerkt, bijvoorbeeld door geautomatiseerde analyses. "Dat kan leiden tot extra controles, uitsluiting of onterechte verdenkingen, terwijl voor deze mensen vaak onduidelijk is waarom en wat ze ertegen kunnen doen", laat de AP verder weten.

"De overheid moet kunnen aantonen dat het echt nodig en effectief is om zo diep in te grijpen in het privéleven", stelt Wolfsen. De AP vindt het noodzakelijk dat de nieuwe wet wordt geëvalueerd, met specifieke aandacht voor effectiviteit, evenredigheid en risico’s op uitsluiting en discriminatie. "Het invoeren van deze nieuwe wet is alleen te verantwoorden als vooraf duidelijk is dat de werking van deze wet serieus en toetsbaar wordt uitgevoerd. Zonder die waarborg komt ook het vertrouwen van mensen in de overheid onder druk te staan", aldus Wolfsen.