De overheid moet in actie komen om afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten af te bouwen, zo stelt de Autoriteit Consument & Markt (ACM) in het vandaag verschenen rapport de Staat van de Markt 2026. Het kan dan gaan om publieke aanbestedingen en herziening van het aanbestedingsbeleid. "Hoewel onder bedrijven de vraag naar meer autonome cloudoplossingen toeneemt, is het onwaarschijnlijk dat de afhankelijkheid van hyperscalers zonder overheidsregie af te bouwen is", aldus de ACM.

De toezichthouder merkt op dat Nederlandse bedrijven en overheden, waaronder ook de ACM, afhankelijk zijn van enkele grote Amerikaanse cloudbedrijven, wat allerlei risico's met zich meebrengt. Het gaat dan bijvoorbeeld om digitale autonomie en weerbaarheid, maar ook het risico dat de Amerikaanse autoriteiten data opvragen die bij Amerikaanse cloudbedrijven is opgeslagen.

Er zijn wel Europese cloudaanbieders, maar overstappen is niet eenvoudig. "Het blijkt dat de overstapdrempels dusdanig zijn dat de voordelen van een overstap vaak niet opwegen tegen de nadelen. Overstappen is daarom zeldzaam", laat de ACM weten. Zo neemt een overstap behoorlijk grote kosten met zich mee, voegt de toezichthouder toe. Zo zijn Europese opties op dit moment vaak duurder, of bieden minder functionaliteiten.

"Daarnaast overstijgen de maatschappelijke voordelen van Europees cloudgebruik de private voordelen voor afnemers van clouddiensten. Bedrijven zijn daarom minder geneigd om afhankelijkheid van Amerikaanse cloudaanbieders te verminderen dan maatschappelijk gewenst is", stelt de ACM. "Dit rechtvaardigt een actieve rol van de overheid om afhankelijkheden af te bouwen."

Volgens de ACM zijn publieke aanbestedingen een instrument om de bescherming van publieke belangen te bevorderen. "Een aanbesteding met objectieve en transparante criteria voor weerbaarheid en diversificatie kan geopolitieke kwetsbaarheden verminderen en tegelijkertijd concurrentie door kleinere (Europese) aanbieders mogelijk maken." Daarnaast kan een herziening van het aanbestedingsbeleid de vraag naar Europese clouddiensten op gang brengen. Op dit moment koopt de Rijksoverheid meer dan de helft van zijn clouddiensten in bij de grote Amerikaanse cloudproviders.

De ACM stelt dat een commitment om jaarlijks een bepaald percentage bij Europese cloudproviders in te kopen voor een hefboomwerking kan zorgen, waardoor er meer data op eigen bodem wordt gehouden en technologische expertise en inzicht in veiligheidsrisico’s wordt vergroot. Daarbij is het volgens de toezichthouder wel belangrijk dat deze aanpak niet leidt tot nieuwe afhankelijkheden van slechts enkele Europese aanbieders en dat overheidsregie niet ontaardt in het afschermen van deze aanbieders van concurrentie.