Achtergrond
image

Waarom worden ebooks niet gewoon je eigendom?

woensdag 18 maart 2026, 11:38 door Arnoud Engelfriet, 23 reacties

Heb jij een interessante vraag op het snijvlak van privacy, cybersecurity en recht? Stuur je vraag naar juridischevraag@security.nl. Elke week geeft ict-jurist Arnoud Engelfriet in deze rubriek antwoord.

Juridische vraag: Vroeger kocht je nog gewoon boeken. Die waren dan van jou. Nu koop ik ebooks, maar kennelijk worden die niet je eigendom? De aanbieder kan ze ineens weghalen of terugtrekken, en ze naar een ander platform overzetten is al helemaal niet mogelijk. Wat zit hier juridisch achter, waarom is dat niet gewoon gelijk getrokken?

Antwoord: Een oud motto van de Nederlandse overheid was altijd: wat offline geldt, moet ook online gelden. Maar helaas is dat een beetje verloren gegaan in de moderne tijd.

In de kern is het probleem dat het concept 'ebook' heel lang gewoon niet in een juridisch vakje te duwen was. Het begrip eigendom geldt alleen voor fysieke, tastbare dingen - dingen die pijn doen als ze op je voet vallen. Voor ontastbare dingen bestaat het begrip vermogensrecht, maar dat gaat vooral over hoe je het aan een ander geeft.

Een ebook is dus niet je eigendom simpelweg omdat de wet dat niet als zodanig ziet. En dan mag de aanbieder zelf de regels invullen, en dat gebeurt natuurlijk in hun voordeel. Je mag er bij, tot het niet meer mag. Kopiëren, printen, copypaste: alleen als wij dat toestaan. En oh ja, regels over het omzeilen van zulke restricties zijn wél wettelijk vastgelegd: het kraken van kopieerbeveiligingen is onrechtmatig (en bij software zelfs een misdrijf).

Sinds een paar jaar is dit in Europa iets beter geregeld. Tegenwoordig staan er wel regels in de wet over "digitale inhoud", volgens de wet"gegevens die in digitale vorm worden geproduceerd en geleverd". Ebooks zijn daarvan het klassieke voorbeeld. Hier heb je, net als bij fysieke aankopen, recht op een goed product en dus ook garantie als dat niet zo blijkt te zijn.

Het is niet helemaal hetzelfde. Zo is er geen plicht dat digitale inhoud altijd moet werken. De mogelijkheden, compatibiliteit en interoperabiliteit moeten vooraf duidelijk gemeld zijn en anders heb je recht op geld terug. Helaas is daarbij niet expliciet geregeld hoe lang je van die inhoud moet kunnen genieten, anders dan "een periode die is afgestemd op het doel waarvoor de informatie kan dienen". Oftewel: een ebook moet werken zo lang als je mag verwachten dat 'ie werkt.

Het gebrek aan regels op dit punt vind ik een van de grootste gebreken van de informatiemaatschappij. Maar helaas is er weinig aan te doen buiten de wetgever aansporen hier meer regels over te maken.

Arnoud Engelfriet is ict-jurist, gespecialiseerd in internetrecht waar hij zich al sinds 1993 mee bezighoudt. Hij werkt als chief knowledge officer bij juridisch adviesbureau ICTRecht en blogt dagelijks over internetrecht. Hij schreef onder meer de boeken ICT&Recht en AI&Algorithms, en verzorgt de opleiding tot Certified Cybersecurity Compliance Officer.

Reacties (23)
Reageer met quote
18-03-2026, 12:06 door johanw - Bijgewerkt: 18-03-2026, 12:08
Nooit iets kopen met drm als je die niet kunt (laten) verwijderen. Dat mag dan illegaal zijn, de kans dat je er als particulier problemen mee krijgt is nihiel als je het niet gaat verspreiden. Zegt de wet trouwens niet iets over effectieve beveiliging? Bij DVD's is er jurisprudentie dat die beveiliging daar miet aan voldeed maar ikweet niet meer of dat een Nederlandse uitspraak was.
Reageer met quote
18-03-2026, 12:56 door Anoniem
Tsja, neem een abbo op een E-reader-dienst, ik heb een KOBO-reader en daar bestaat een abbo voor. Lees het boek, en vergeet darna gewoon van wie het is. Accepteer dat je dat ding moet laten uitprinten en kopen in een boekwinkel als je 'm in de kast wilt hebben.

Vroeger liep ik ook te piepen over films, en dat ik de videoband gekocht had, en nu weer opnieuw moest betalen voor de DVD, en dat daarom een illegale DVD wel te rechtvaardigen was, maar nu heb ik een Netflix account, een Disney+ account, en de dochter heeft een HBO account volgens mij, waardoor ik zo'n beetje alles kan kijken dat niet in de bioscoop te zien is.

Films in een bioscoop... veel geld voor betaald, kan ik maar een keer zien! Het is wat het is, go with the times.
Reageer met quote
18-03-2026, 13:09 door Anoniem
Al vele jaren een Kindle maar van elk boek die ik daar koop, maak ik via Calibre ook een epub van die gewoon op mijn NAS staat. Nee, ik ga het verder niet illegaal verkopen of verspreiden (op mijn echtgenote na).
Reageer met quote
18-03-2026, 14:48 door Anoniem
Maar 'bezit' werkt dan toch ook twee kanten op? Als kopen niet bezitten is dan is kopieren ook niet jatten. De aanbieder kan het object (voor ozver je daar van kan spreken) immers ook niet bezitten? Indien het gaat om een dienst die wordt aangeboden dan dient een aankoop binnen die dienst hersteld te worden zodra er niet meer aan de dienstverlening wordt voldaan?
Reageer met quote
18-03-2026, 15:06 door Anoniem
Het probleem zit het al in het woordje "kopen".
Wat koop je eigenlijk? Een licentie? Een recht? En voor hoe lang dan.
Net eeuwig durend. want de meeste bedrjven gaan niet eeuwig mee.

Dus ipv kopen, hadden ze er beter huren van kunnen maken. Of leasen.
Maar dan kunnen ze er weer niet de prijs voor vragen die ze nu vragen.


Wil je een boek "kopen", en ook echt in bezit hebben, dan zul je na aanschaf de drm en andere beveilgingen ervan moeten halen.

Let op: naast drm zit er soms versleuteling van het ecosysteem zelf op (Amazon, Kobo, etc)
Dus zelfs al roepen uitgevers dat iets drm-vrij is, dan nog kun je vastzitten in een eco-systeem van de (weder)verkoper.

Een gekocht papieren boek kun je zo vaak lezen als je wilt, je hele leven lang.
Of doorverkopen als je er van af wil.
Of weggeven als cadeau.
Idem voor fysieke datadragers.

Allemaal onmogelijk gemaakt door de copyright industrie.
Als de copyright industrie er een oneerlijk spel van maakt, dan is er toch geen reden meer om daar nog langer aan mee te doen.
Dan is een drm-vrij exemplaar, dat je je leven lang kunt herlezen (op eender welk apparaat dat dan gangbaar is) een betere oplossing.
Dus de oneerlijke regeltjes maar breken.

Als ik ergens voor betaal, dan verwacht ik waar voor mij geld. Geen crippleware.
Reageer met quote
18-03-2026, 16:16 door Anoniem
Heel zwart wit word je nooit eigenaar van een boek, film, muziek of spel, ook niet als het fysiek is. Je koopt enkel het recht om het te kunnen lezen, kijken, luisteren of spelen. Het eigendom blijft altijd bij de maker; de auteur.
Reageer met quote
18-03-2026, 17:06 door Anoniem
Door Anoniem: Heel zwart wit word je nooit eigenaar van een boek, film, muziek of spel, ook niet als het fysiek is. Je koopt enkel het recht om het te kunnen lezen, kijken, luisteren of spelen. Het eigendom blijft altijd bij de maker; de auteur.

Dat is ongeveer juist (ongeveer : alle "exploitatierechten" van het eigendom kunnen verkocht worden - meestal aan een uitgever, en vervallen 70 (?) jaar na de dood van de maker) . Frankenstein, Dracula, Hamlet etc hebben geen "eigenaar" meer.

Verder is klassiek gezien natuurlijk wel zo dat je het "eeuwige" (of 'fysieke levensduur van het medium') gebruiksrecht koopt.
Zolang het boek in je kast staat kan en mag je het lezen .

En dat uitgehold met het tijdelijke licentie model van online .
Reageer met quote
18-03-2026, 18:34 door Anoniem
In feite koop je dus allen maar een licentie…
Reageer met quote
18-03-2026, 19:59 door Anoniem
Door Anoniem: Tsja, neem een abbo op een E-reader-dienst, ik heb een KOBO-reader en daar bestaat een abbo voor. Lees het boek, en vergeet darna gewoon van wie het is. Accepteer dat je dat ding moet laten uitprinten en kopen in een boekwinkel als je 'm in de kast wilt hebben.

Vroeger liep ik ook te piepen over films, en dat ik de videoband gekocht had, en nu weer opnieuw moest betalen voor de DVD, en dat daarom een illegale DVD wel te rechtvaardigen was, maar nu heb ik een Netflix account, een Disney+ account, en de dochter heeft een HBO account volgens mij, waardoor ik zo'n beetje alles kan kijken dat niet in de bioscoop te zien is.

Films in een bioscoop... veel geld voor betaald, kan ik maar een keer zien! Het is wat het is, go with the times.

dus.... "Own nothing and be happy?"
JFC......
Reageer met quote
18-03-2026, 21:02 door Anoniem
Door Anoniem: dus.... "Own nothing and be happy?"
JFC......

"Own nothing. Pay a lot ... And we don't care if you are happy. As long as we get all your money."

Bend over and grab your ancles.
Reageer met quote
19-03-2026, 07:27 door Anoniem
Door Anoniem: Maar 'bezit' werkt dan toch ook twee kanten op? Als kopen niet bezitten is dan is kopieren ook niet jatten.
Het is inderdaad geen diefstal, een kopie van een ebook verder verspreiden is wel schending van auteursrecht.
Door Anoniem: Heel zwart wit word je nooit eigenaar van een boek, film, muziek of spel, ook niet als het fysiek is. Je koopt enkel het recht om het te kunnen lezen, kijken, luisteren of spelen. Het eigendom blijft altijd bij de maker; de auteur.
Nee, de auteur heeft het auteursrecht, jij als koper bent eigenaar van het fysieke exemplaar, als dat er is. Dat fysieke exemplaar mag je uitlenen, dat mag je tweedehands doorverkopen, dat mag je kapot maken, daar mag je allemaal dingen mee die je niet zou mogen als je geen eigenaar ervan was.

Bij fysieke dingen en bij geld gaat op dat er maar één eigenaar tegelijk van kan zijn. Als ik een tientje of een exemplaar van een boek aan jou geef dan heb ik dat zelf niet meer. Dáár gaat eigendomsrecht over. Dingen die je kan kopiëren, zoals de inhoud van een boek, de zinnen en de afbeeldingen, vallen niet onder eigendomsrecht. (Ik sla voor het gemak even over dat mensen ook samen eigenaar kunnen zijn van iets, dat rechtspersonen dat kunnen, etc.)

Creatieve uitingen, zoals verhalen, foto's, muziekopnames, die zijn kopieerbaar: je kan iets aan een ander geven zonder dat je het zelf kwijt bent. Dat is een wezenlijk andere situatie dan eigendom, maar die is wel degelijk ook bescherming waard omdat het tijd en inspanning en talent vergt om die dingen te maken. Om dat te beschermen zijn daar eigen regels voor bedacht: het auteursrecht.

Weer een andere categorie zijn persoonsgegevens. Die zijn ook kopieerbaar maar die zijn geen creatieve uiting van wie dan ook, waardoor eigendomsrecht en auteursrecht allebei niet goed passen. Daar zijn dus weer eigen regels voor: de AVG.

Het punt is dat het allemaal onderwerpen zijn met andere kenmerken, met allerlei eigen manieren waarop dingen goed en fout kunnen gaan. Om die diversiteit aan te kunnen zijn voor die verschillende soorten onderwerpen verschillende regels opgesteld. Het woord eigendom slaat juridisch alleen maar op die dingen waarvoor geldt dat als een ander het krijgt de een het kwijtraakt. Je bent dus strikt genomen geen eigenaar van je persoonsgegevens of van een verhaal dat je geschreven hebt, want dat heeft andere kenmerken dan waar eigendomsrecht over gaat. Daar zijn dus andere wetten voor. Die wetten zijn maatwerk voor verschillende situaties, om recht te kunnen doen aan de verschillen die daartussen zijn.
Reageer met quote
19-03-2026, 10:17 door Anoniem
Het cloud-leven (lees: het leven voor luie mensen) wordt bestraft. En terecht. Het is dan ook een groot wonder dat mensen zo masochistisch zijn. Terwijl alles lokaal ook zeer eenvoudig is en nauwelijks onderhoud vraagt.

Simpel: Koop je een USB NAS met minimaal 2 schrijven die je in mirror draait. Je data (e-books) is van jou. Ja echt! Zo simpel is het. Gaat er 1 schijf kapot, heb je alle data nog op de anderen staan. Je vervangt de kapotte schijf, de data wordt automagisch terug gezet op de nieuwe en het lijkt of er nooit iets is gebeurd. Ondertussen maak je geregeld backups van die NAS. Voor mijn part encrypted in de cloud. Zolang je maar quantum resistant encryption gebruikt dan.

Iets ingewikkelder: Bouw je NAS zelf en laat je daar Proxmox op lopen met TrueNAS, pfSense, Nextcloud, Pi-hole etc. Juist ja. Een datacenter in a box. Dat kan tegenwoordig allemaal met een ouwe Gen 8 van Intel en 64GB RAM. Het zou zelf met 32 kunnen. Zolang je backups maakt, kan er net zo veel fout gaan als in de cloud. Nu beheer JIJ je data. NIEMAND die meekijkt. Niet die "big man with a white beard in the sky" die je niet eens kent en ook geen interesse in jou heeft zoals jij interesse hebt in je eigen data maar wel je hele hebben en houden verkoopt zodra je de andere kant op kijkt.

De bovengenoemde stukken software zijn ZEER goed gedocumenteerd. Maar je hebt maar weinig docs nodig omdat het allemaal behoorlijk intuïtief is. Iemand met degelijke kennis van Windows, zou in staat moeten kunnen zijn bovenstaande combinatie te draaien! En daar wordt je pas echt gelukkig van.

Verlos jezelf van al dat big-whatever leed! DOE HET NU! Week jezelf los uit die cloud. Haal die ouwe PC uit de kelder! Red jezelf!
Reageer met quote
19-03-2026, 11:35 door Anoniem
E14n werkt alleen omdat "we" dat accepteren. Het medicijn is dan ook dat niet doen. Dat doet even pijn — misschien kun je zelfs even een soap of reality show niet meteen zien! — maar het is de enige remedie om steeds meer kwijt te zijn voor steeds meer met steeds meer inbreuk op je persoonlijke levenssfeer.

(Dat gaat natuurlijk niet gebeuren, want gemakzucht wint *altijd*. We krijgen wat we verdienen.)
Reageer met quote
19-03-2026, 12:03 door Anoniem
Als ik een taxichauffeur betaal om me van A naar B te brengen, heb ik het recht om gebracht te worden. Ik ben echter niet eigenaar van de taxi of de chauffeur.

Als ik naar de Efteling ga, betaal ik de organisatie geld om een middagje te genieten, maar ik ben niet de eigenaar van de Vogel Rok of Monsieur Cannibale.

Als ik een bedrijf geld betaal om een boek te lezen, wordt dit boek na een bepaalde tijd uit mijn klauwen getrokken. Dit is geen product meer, maar een dienst.

Een boek is niet zoals een taxirit of middagje weg, maar een product waar de gebruiker eigenaar van hoort te zijn. Als ik beboet word omdat ik de paywall omzeil om toegang te krijgen tot het 'product', maar zelf geen eigenaar van dit product ben wanneer ik het aanschaf, is er iets goed mis.

Je hebt geen rechten, je hebt geen boek én je bent 20 ballen kwijt voor een toch al waardeloos boek.
Poe poe poe.
Reageer met quote
19-03-2026, 13:10 door Anoniem
Dit is een hele leuke. Het gaat over domeinen. Niet domeinnamen maar over je eigen domein, je eigen beheer. Je eigen huis (en een plek onder de zon).

Zodra je daar een fysiek boek in hebt kun je ermee doen wat je wil. Zelf lezen. Iemand anders laten lezen. Uitlenen.

Met data kan dat niet gelijk. Er wordt eigenlijk digitaal dagelijks bij je ingebroken. In je privedomein.

Bestaan wel wetten over. Want feitelijk is dat computervredebreuk. En insluiping.

Die wetten mogen wel eens worden opgefrist want wat in mijn huis is is van mij.
Reageer met quote
19-03-2026, 13:39 door Anoniem
Ik koop meestal fysieke boeken, de rest download ik. Mocht een gedownload boek het geld waard zijn dan kan kan je altijd alsnog geld overmaken.
Voor mij geen DRM of abbos. Geen gezeik.
Reageer met quote
21-03-2026, 13:19 door Erik van Straten
OTOH: bezit is fictief. Zelfs de atomen waar jouw lichaam uit is opgebouwd heb je te leen.
Reageer met quote
21-03-2026, 16:38 door Anoniem
Door Erik van Straten: OTOH: bezit is fictief. Zelfs de atomen waar jouw lichaam uit is opgebouwd heb je te leen.
Gelukkig ben je zelf dan net zo fictief, dus wie heeft er ergens last van? ;-)
Reageer met quote
22-03-2026, 14:55 door Anoniem
Door Erik van Straten: OTOH: bezit is fictief. Zelfs de atomen waar jouw lichaam uit is opgebouwd heb je te leen.

Zolang ik nog leef en besta zeker niet. Dan zijn al mijn atomen van mij. Gaat juridisch zelfs terug naar de wetten van mozes. Dus oud recht. Dat gaat bijna altijd voor. Buiten heb je de straat. Daar mogen we allemaal wat over vinden en moeten we netjes delen met elkaar. Kun je regels over afspreken. Of je gewoon gedragen omdat iedereen er gebruik van moet maken. Maar mijn domein is mijn domein. Er hangt een bel. Dan kan ik open doen. Of niet. Of ik nou wel of niet thuis ben. Ik kan je binnen laten als je dat zonodig wil. Maar alleen als ik dat goed vind. Je mag dan ook best een boek lezen. Of lenen. Als ik dat goed vind.

Zodra je binnen bent ga jij daar niet meer over.

Dan moet ik het je gunnen. Zolang ik leef. Met al mijn eigen atomen. Leef ik niet meer dan gaan mijn erven erover. Maar jij nog steeds niet.
Reageer met quote
23-03-2026, 08:36 door Anoniem
Zo kreeg ik laatst van mijn (US) werkgever een T-shirt kado, opgestuurd naar hier in NL,met daarin een brief dat ik het shirt niet mocht verkopen zonder eerst toestemming te vragen aan de US overheid.Hoe ze er ooit achter zouden moeten komen dat het eventueel verkocht zou kunnen zijn? En welk doel dient zoiets?
Reageer met quote
23-03-2026, 08:39 door Anoniem
Door Anoniem: Dit is een hele leuke. Het gaat over domeinen. Niet domeinnamen maar over je eigen domein, je eigen beheer. Je eigen huis (en een plek onder de zon).

Zodra je daar een fysiek boek in hebt kun je ermee doen wat je wil. Zelf lezen. Iemand anders laten lezen. Uitlenen.
En vermoedelijk van dezelfde persoon:
Ik kan je binnen laten als je dat zonodig wil. Maar alleen als ik dat goed vind. Je mag dan ook best een boek lezen. Of lenen. Als ik dat goed vind.
Als ik iets van jou leen, dat boek meeneem naar mijn huis om het daar te lezen, dan is volgens de rest van jouw redenatie dat een boek in mijn huis waar ik mee kan doen wat ik wil. Dan zou het effectief jouw boek niet meer zijn maar het mijne. In werkelijkheid verwacht je vermoedelijk dat ik er zorgvuldig mee omga en het weer aan je teruggeef. Anders zou het geen uitlenen en lenen meer zijn maar geven en krijgen. Je spreekt jezelf dus tegen en je hebt dat kennelijk niet in de gaten.

Dit is het verschil tussen eigendom en bezit. Als jij mij een boek uitleent blijf jij eigenaar en heb ik het tijdelijk in mijn bezit.

Zolang ik nog leef en besta zeker niet. Dan zijn al mijn atomen van mij. Gaat juridisch zelfs terug naar de wetten van mozes. Dus oud recht. Dat gaat bijna altijd voor.
Mozes had nog geen idee van atomen. Dat idee stamt pas uit begin 19e eeuw, met een aanloop naar dat soort ideeën in de 18e eeuw. Ik betwijfel dus sterk dat Mozes bij dat oude recht al aan dat soort dingen dacht.
Reageer met quote
23-03-2026, 10:30 door Anoniem
Door Anoniem:
Door Erik van Straten: OTOH: bezit is fictief. Zelfs de atomen waar jouw lichaam uit is opgebouwd heb je te leen.

Zolang ik nog leef en besta zeker niet. Dan zijn al mijn atomen van mij. Gaat juridisch zelfs terug naar de wetten van mozes. Dus oud recht. Dat gaat bijna altijd voor. Buiten heb je de straat. Daar mogen we allemaal wat over vinden en moeten we netjes delen met elkaar. Kun je regels over afspreken. Of je gewoon gedragen omdat iedereen er gebruik van moet maken. Maar mijn domein is mijn domein. Er hangt een bel. Dan kan ik open doen. Of niet. Of ik nou wel of niet thuis ben. Ik kan je binnen laten als je dat zonodig wil. Maar alleen als ik dat goed vind. Je mag dan ook best een boek lezen. Of lenen. Als ik dat goed vind.

Zodra je binnen bent ga jij daar niet meer over.

Dan moet ik het je gunnen. Zolang ik leef. Met al mijn eigen atomen. Leef ik niet meer dan gaan mijn erven erover. Maar jij nog steeds niet.

Kun je die wet van Moses cieteren waarin staat dat die atomen van jouw zijn?
Reageer met quote
23-03-2026, 10:40 door Anoniem
Door Anoniem:
Door Anoniem: Zolang ik nog leef en besta zeker niet. Dan zijn al mijn atomen van mij. Gaat juridisch zelfs terug naar de wetten van mozes. Dus oud recht. Dat gaat bijna altijd voor.
Mozes had nog geen idee van atomen. Dat idee stamt pas uit begin 19e eeuw, met een aanloop naar dat soort ideeën in de 18e eeuw. Ik betwijfel dus sterk dat Mozes bij dat oude recht al aan dat soort dingen dacht.

Je hebt deels gelijk.

De oude grieken (Democritus om precies te zijn) hadden de atomen al bedacht:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Democritus
https://nl.wikipedia.org/wiki/Atoom#Geschiedenis

Maar aangezien Mozes uit ongeveer de 13e eeuw voor Christus stamt (dus ruim 800/900 jaar eerder leefde dan Democritus), ben ik benieuwd hoe Mozus van atomen gehoord heeft. (een goddelijke ingeving mischien?)

Dus: linkje svp naar die wet van Mozes waarin staat dat atomen van jouw zelf zijn.
In de Tien geboden kom ik het niet tegen.
Reageren
Ondersteunde bbcodes
Bold: [b]bold text[/b]
Italic: [i]italic text[/i]
Underline: [u]underlined text[/u]
Quote: [quote]quoted text[/quote]
URL: [url]https://www.security.nl[/url]
Config: [config]config text[/config]
Code: [code]code text[/code]

Je bent niet en reageert "Anoniem". Dit betekent dat Security.NL geen accountgegevens (e-mailadres en alias) opslaat voor deze reactie. Je reactie wordt niet direct geplaatst maar eerst gemodereerd. Als je nog geen account hebt kun je hier direct een account aanmaken. Wanneer je Anoniem reageert moet je altijd een captchacode opgeven.

Zoeken
search
Certified Secure Salt Road Compromised Components