Inlichtingendiensten AIVD en MIVD lijken hun eigen AI te trainen met data van burgers, zo stelt burgerrechtenbeweging Bits of Freedom (BoF). De organisatie reageerde op een rapport van de Commissie Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) over het onrechtmatig verwerken van persoonsgegevens in bulkdata door de inlichtingendiensten en dat die persoonlijke privacy beter moeten beschermen.

Bij de uitvoering van hun taken maken de AIVD en MIVD gebruik van zogenaamde bulkdatasets. Het gaat om omvangrijke verzamelingen persoonsgegevens met soms miljoenen regels gegevens. Daarbij kan het gaan om namen en telefoonnummers maar ook om locatiegegevens, socialmediagegevens of inhoudelijke communicatiegegevens. De gebruikte datasets zijn afkomstig van overheidsinstanties. Het kan echter ook gaan om commercieel verkrijgbare datasets, of gestolen datasets die door criminelen worden aangeboden.

De CTIVD concludeert dat de AIVD en de MIVD hun processen niet goed op orde hebben. Zo hadden groepen medewerkers onrechtmatig toegang tot persoonsgegevens. Ook werden grote hoeveelheden persoonsgegevens in meerdere gevallen te lang bewaard. In het onderzoeksrapport spreekt de toezichthouder over "ernstige risico’s en onrechtmatigheden met betrekking tot de toegang van medewerkers tot bulkdatasets".

Bits of Freedom stelt dat er drie zaken aan het CTIVD-rapport opvallen. De eerste is dat dit niet de eerste keer is dat de diensten de wet niet naleven. Zo bleek ook al in 2020 dat de AIVD en MIVD gegevens van miljoenen burgers veel te lang bewaarden. "Het tweede dat opvalt is dat het erop lijkt dat de geheime diensten hun eigen AI aan het trainen zijn… met onze data. Ze lijken daarbij zelfs gegevens te kopen die afkomstig zijn uit datalekken", aldus de burgerrechtenbeweging.

Als laatste laat het rapport volgens BoF zien dat bindend toezicht op de diensten nodig is. "Alleen dan kunnen burgers en politiek inzicht krijgen in wat de geheime diensten in de praktijk doen, daar een mening over vormen, en kan er politieke verantwoordelijkheid worden genomen." Verder stelt Bits of Freedom dat het rapport vragen oproept over de herziening van inlichtingenwet Wiv2017, die naar verwachting volgende maand tijdens de zomervakantie ter consultatie wordt aangeboden. "De diensten willen alsmaar meer macht, terwijl ze steeds weer laten zien niet om te kunnen gaan met de macht die we ze al hebben gegeven", zegt BoF-directeur Evelyn Austin.