De EU-lidstaten zijn voor een aanpassing van de AVG waardoor het trainen van AI-modellen op persoonsgegevens van Europese burgers als een 'gerechtvaardigd belang' moet worden bestempeld, wat het veel makkelijker voor AI-bedrijven maakt om dit soort data te gebruiken. Volgens de bekende privacy-activist Max Schrems wordt hiermee de winst van AI-bedrijven boven het fundamentele privacyrecht van Europese burgers geplaatst.

De Europese Commissie kwam vorig jaar met een voorstel om de Europese digitale wetgeving te vereenvoudigen, die onder andere het gebruik van data door AI makkelijker maakt. Het voorstel is nu bij de Raad van de Europese Unie, waar Ierland het voorzitterschap heeft. Ierland fungeert tevens als EU-hoofdkantoor voor de meeste AI-bedrijven uit de VS en China. In het voorstel wordt gesteld dat het gebruik van persoonlijke data "in de context van AI" automatisch gerechtvaardigd is. Er is dan geen toestemming van gebruikers vereist.

Europese wetgeving vindt plaats via een trialoog, waarbij de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Raad onderhandelen over wetgevende voorstellen en elk een eigen positie innemen. De Raad, die de EU-landen vertegenwoordigt, is vorige week met het voorstel akkoord gegaan. "Big Tech kan zo met bijna geen beperkingen alle persoonlijke informatie gebruiken die het afgelopen decennia verzamelde, zolang dit gebeurt "in de context" AI", aldus privacyorganisatie noyb over het aangenomen voorstel.

Volgens noyb houdt het voorstel in dat de commerciële belangen van AI-bedrijven boven de fundamentele rechten van gebruikers komen te staan. "Deze algemene toestemming zou ook gelden voor mensen die nooit klant van een AI-bedrijf zijn geweest en data die decennia geleden is ingevoerd, bijvoorbeeld in chats of op social media. Alle persoonlijke data waar een AI-bedrijf zijn handen op kan krijgen valt onder de bepaling. Het is niet nodig om gebruikers om toestemming te vragen. In plaats daarvan wordt automatisch aangenomen dat bedrijven een zwaarder wegend "gerechtvaardigd belang" hebben als ze een AI-product gebruiken of trainen."

"De EU-lidstaten hebben besloten om onze data te nemen en het gratis aan AI-bedrijven te geven. Decennia hebben we mensen verteld dat hun data veilig is en op zijn hoogst voor advertenties wordt gebruikt. Nu kunnen Google. Meta en Microsoft gewoon alle data gebruiken die ze de afgelopen jaar hebben verzameld, met bijna geen beperkingen, voor elk project waarbij een 'AI' onderdeel is betrokken. Dit is het grootste cadeau dat EU-lidstaten ooit aan Amerikaanse Big Tech hebben gegeven", aldus Schrems.

Het voorstel is nog geen definitieve wet, aangezien het Europees Parlement nog een positie moet innemen. Zodra het Parlement een voorstel heeft ingenomen wordt er verder over het voorstel onderhandeld. Noyb stelt dat in het uiterste geval het Europees Hof van Justitie nog redding kan brengen. De vraag is of wetgeving zonder enige betekenisvolle beperkingen niet in strijd is met fundamentele rechten, zo stelt de privacyorganisatie. Die merkt op dat het Hof in het verleden wetgeving heeft verworpen die een veel minder grote inbreuk op Europese fundamentele rechten maakte.