image

Bij het tankstation wordt zonder toestemming mijn gezicht gescand. Mag dat zomaar?

woensdag 24 december 2025, 09:44 door Arnoud Engelfriet, 18 reacties

Heb jij een interessante vraag op het snijvlak van privacy, cybersecurity en recht? Stuur je vraag naar juridischevraag@security.nl. Elke week geeft ict-jurist Arnoud Engelfriet in deze rubriek antwoord.

Juridische vraag: Op diverse plekken staan zuilen voor sigarettenverkoop, die gezichten scannen om te bepalen of men oud genoeg is. Mij is opgevallen dat deze dingen gezichten scannen van iedereen in de rij. Ik zie het lampje van de scanner iedere keer branden wanneer iemand voor de kassa verschijnt, dus niet pas als je sigaretten afrekent of in de scanner kijkt. Mag dat zomaar?

Antwoord: Ik zie wel hoe dit zo kan werken. Vanwege gebruiksgemak scant het ding de hele tijd naar gezichten, maar meestal zal dat geen nuttige scan opleveren omdat mensen te ver weg staan of niet recht in de camera kijken. De scans worden niet opgeslagen, dus de praktische impact is beperkt.

Er is geen expliciete wettelijke regel waaruit blijkt dat je moet melden dat je een gezichtsscan uitvoert. Vanaf 2 augustus zal onder de AI Act de transparantie-eis (artikel 50) van kracht worden. Deze verplicht "gebruiksverantwoordelijken" van AI-systemen (zoals biometrische gezichtsherkenning) waarmee je directe interactie hebt, expliciet aan te laten geven dat je met een AI interacteert. Zo'n scanner zal dus bij iedere scan moeten melden "ik scan nu je gezicht".

Heel recent verscheen arrest C-422/24 van het Hof van Justitie. Hier ging het over de vraag waar een opname met een bodycam door een controleur in het openbaar vervoer onder valt binnen de AVG. Het Hof noemt dit een "directe verkrijging" van persoonsgegevens, en eist dat er dan ook direct informatie wordt verschaft aan de betrokkenen. De locatie moet daarom voorzien zijn van bordjes ("Inspecteurs hebben bodycams") en verwijzingen naar uitgebreidere informatie.

Dit arrest is met een beetje goede wil zo te lezen dat ook zo'n gezichtsscanner een bordje moet krijgen als deze de gehele ruimte scant. Ik twijfel daar wel over, omdat het niet de bedoeling is dat iedereen gescand wordt, maar de scanner gewoon een zeker bereik heeft en dus toevallig gezichten aanstraalt waar vervolgens niets mee gebeurt.

Arnoud Engelfriet is ict-jurist, gespecialiseerd in internetrecht waar hij zich al sinds 1993 mee bezighoudt. Hij werkt als chief knowledge officer bij juridisch adviesbureau ICTRecht en blogt dagelijks over internetrecht. Hij schreef onder meer de boeken ICT&Recht en AI&Algorithms, en verzorgt de opleiding tot Certified Cybersecurity Compliance Officer.

Reacties (18)
24-12-2025, 09:57 door Anoniem
Laat ze gewoon een knop maken. Verkoper vraagt of je ff wilt kijken in de camera. Drukt dan op knop, En dan pas foto maken.

Dat is misschien 5 seconden vertraging, maar lost zoveel gezeik op. Want alleen mensen die tabak kopen, worden dan 'lastig' gevallen, en de rest niet.

Ik zag het ook al bij de Primera, daar zat een nieuwe sticker op de deur. Waarop wel expliciet staat dat de data niet wordt opgeslagen. Kan het niet nagaan, maar zolang het systeem een ja/nee geeft, en verder niets opslaat, dan kan ik er nog mee leven.

TheYOSH
24-12-2025, 10:53 door Anoniem
Als er met de scan niets gedaan wordt (niets wordt opgeslagen of ergens heengestuurd) en alleen maar een 'computer says yes/no' signaal geeft die de verkoop al dan niet mogelijk maakt, dan lijkt mij er niets aan de hand.
24-12-2025, 11:12 door Anoniem
Ik vind het een relatief milde mening van je Arnoud. Of het systeem nou wel of niet wordt opgeslagen wil niet zeggen dat de data niet verwerkt wordt. Op basis van herkenningspunten wordt een vergelijking gemaakt met een database die overigens wel is opgeslagen. Wellicht wordt er niet opgeslagen, maar wellicht ook wel, ook zonder medeweten van de aanschaffers van het systeem. Of het systeem komt misschien later met nog meer functionaliteiten. Of: een APT heeft toegang gekregen tot het systeem én streamt de feeds en slaat deze op.

Hier zou gewoon sprake moeten zijn van een opt-in. Een knop of andere actie, die gedaan moet worden voordat de camera weer in werking treed. Met hedendaagse technologie een ‘flick of the switch’. Goed voor het milieu, want het systeem is niet de hele tijd bezig & goed als voorbeeld voor privacy by design.
24-12-2025, 12:02 door Anoniem
Je kunt zelf hier ageren door speciek te vragen hoe en wat en waarom jij net onvrijwillig een biometrische meting bent ondergaan. Lekker zeuren en irriteren.

Als genoeg medestanders het doen dan beperken zij het zelf wel opdat het alleen als het echt van toepassing is.

Het zou mooi zijn als er aantal vragen in een overzicht zou komen en dat die kunt oplezen.

Anders moeten wij Guy Fawkes Masks gaan dragen om de brandstof af te gaan rekenen in de shop. Kan verkeerd worden opgevat.
24-12-2025, 13:27 door Anoniem
Gewoon niet roken?

En de onbemande pomp nemen? Is ook vaak veel goedkoper.

Beide lost het probleem direct op.
24-12-2025, 14:40 door Anoniem
Door Anoniem: Gewoon niet roken?

En de onbemande pomp nemen? Is ook vaak veel goedkoper.

Beide lost het probleem direct op.

Bij een onbemande pomp wordt je ook vastgelegd. Ik sluit niet uit dat hier ook gezichtsherkenning wordt toegepast. Mocht dat niet zo zijn, dan is het een kwestie van tijd voordat ze dat ook doen. Wen er maar aan, we gaan China achterna.

https://koelman.com/china-de-ultieme-surveillance-staat/
24-12-2025, 14:43 door Piet200
Door Anoniem: Gewoon niet roken?

En de onbemande pomp nemen? Is ook vaak veel goedkoper.

Beide lost het probleem direct op.

Bij een onbemande pomp wordt je ook vastgelegd. Ik sluit niet uit dat hier ook gezichtsherkenning wordt toegepast. Mocht dat niet zo zijn, dan is het een kwestie van tijd voordat ze dat ook doen. Wen er maar aan, we gaan China achterna.

https://koelman.com/china-de-ultieme-surveillance-staat/
24-12-2025, 15:14 door Anoniem
Door Anoniem: Gewoon niet roken?

Gewoon het hele verhaal lezen?

Het gaat er juist om dat ook personen die geen sigaretten afrekent (of uberhaupt niet rookt) door zo'n apparaat geobserveerd wordt.
24-12-2025, 15:40 door Anoniem
Over camera's in reclamezuilen vindt de AP dat die een verwerking opleveren die onder de AVG valt, tenzij de camera's bijvoorbeeld infraroodbeelden van lage kwaliteit maken die niet geschikt zijn voor herkenning maar alleen om voorbijgangers te tellen. AP schrijft er iets over waarvan ik niet inzie hoe dat niet net zo hard op dit onderwerp van toepassing is:
Anonimiseert een organisatie de beelden van de camera onmiddellijk? En wordt dus bijvoorbeeld alleen het aantal voorbijgangers vastgelegd? Ook dan is er sprake van een verwerking van persoonsgegevens. Want het wissen of vernietigen van persoonsgegevens valt ook onder het verwerken van persoonsgegevens. Dat betekent dat ook hier de AVG van toepassing is. En dat er dus een grondslag moet zijn om persoonsgegevens te mogen verwerken.
https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/themas/cameratoezicht/cameratoezicht-op-openbare-plaatsen/cameras-in-reclamezuilen (helemaal onderaan)

Daar kan je je vraagtekens bij zetten, omdat, zoals Arnoud hierboven stelt, de praktische impact beperkt is als beelden niet worden bewaard.

Alleen wordt er in de praktijk heel wat apparatuur geplaatst die bedroevend slecht beveiligd is. Denk aan al die "beveiligings"-camera's die volop in het nieuws (van deze website) zijn geweest omdat ze qua IT-beveiliging ernstig rammelden, en waar de fabrikanten zich diep voor zouden moeten schamen. Het punt is dat als de beveiliging rammelt er geen garantie is dat beelden niet gekaapt worden voordat ze gewist worden. Zonder robuuste beveiliging volstaat dat wissen niet. De AVG dient om precies het soort ellende dat dan kan ontstaan aan te pakken, of liever nog te voorkomen, en dat kan alleen als de AVG erop van toepassing is. Dat de praktische impact van de beoogde verwerking beperkt is is niet het hele verhaal, het gaat ook om de situatie die je krijgt als het misgaat.

Dan is de AVG wel degelijk van toepassing en de hele santenkraam aan eisen die dat oplevert ook.
24-12-2025, 15:48 door Anoniem
Door Anoniem: Laat ze gewoon een knop maken. Verkoper vraagt of je ff wilt kijken in de camera. Drukt dan op knop, En dan pas foto maken.

Dat is misschien 5 seconden vertraging, maar lost zoveel gezeik op. Want alleen mensen die tabak kopen, worden dan 'lastig' gevallen, en de rest niet.

Ik zag het ook al bij de Primera, daar zat een nieuwe sticker op de deur. Waarop wel expliciet staat dat de data niet wordt opgeslagen. Kan het niet nagaan, maar zolang het systeem een ja/nee geeft, en verder niets opslaat, dan kan ik er nog mee leven.

TheYOSH

Ja, de rokers mogen wel geterroriseerd worden. Zolang IK IK IK IK IK IK maar vrij blijf van ellende die steeds meer te zien is in deze maatschappij. Bovenstaande verhaal vertelt PRECIES wat er mis is met deze wereld.
24-12-2025, 16:53 door Anoniem
Gewoon EV gaan rijden, dan heb je met het hele tankstation niets meer te maken. Lekker thuis laden.
24-12-2025, 18:48 door Anoniem
Door Anoniem: Gewoon EV gaan rijden, dan heb je met het hele tankstation niets meer te maken. Lekker thuis laden.

Jij rijdt duidelijk geen EV en heb jij dan ook geen trek in een bakkie koffie tijdens een rit. Of heb dan jij wel een koffie zetter in de auto?
25-12-2025, 13:13 door Anoniem
En er is geen logging tbv fout controle?
Evt te combineren met bewakingsbeelden?
25-12-2025, 13:15 door Anoniem
Door Anoniem: Gewoon EV gaan rijden, dan heb je met het hele tankstation niets meer te maken. Lekker thuis laden.
EV volgt alles ...
25-12-2025, 18:13 door Anoniem
Door Anoniem: Je kunt zelf hier ageren door speciek te vragen hoe en wat en waarom jij net onvrijwillig een biometrische meting bent ondergaan. Lekker zeuren en irriteren.
De mensen bij de kassa zijn niet degenen die de keuze voor zo'n scan systeem gemaakt heeft, dat ligt bij de bazen (en bun opdrachtgevers) van die benzinestations. Je kan best klagen bij de kassa, maar dat heeft geen zin. Die bazen kiezen natuurlijk voor de goedkoopste oplossing om geen boetes te krijgen door strikte regelgeving en het kunnen afschuiven van verantwoordelijkheid.
25-12-2025, 19:56 door Anoniem
Door Anoniem:
Door Anoniem: Gewoon EV gaan rijden, dan heb je met het hele tankstation niets meer te maken. Lekker thuis laden.

Jij rijdt duidelijk geen EV en heb jij dan ook geen trek in een bakkie koffie tijdens een rit. Of heb dan jij wel een koffie zetter in de auto?
Met het oog op de veiligheid drink ik koffie vóór of na het autorijden, maar uiteraard nooit tijdens.
05-01-2026, 13:08 door Anoniem
Door Anoniem:
Door Anoniem:
Door Anoniem: Gewoon EV gaan rijden, dan heb je met het hele tankstation niets meer te maken. Lekker thuis laden.
Jij rijdt duidelijk geen EV en heb jij dan ook geen trek in een bakkie koffie tijdens een rit. Of heb dan jij wel een koffie zetter in de auto?
Met het oog op de veiligheid drink ik koffie vóór of na het autorijden, maar uiteraard nooit tijdens.
Met een EV heb je alle tijd om een kop koffie te drinken terwijl de auto onderweg aan de laadpaal hangt.
10-01-2026, 09:36 door Anoniem
Ik zou veel resoluter zijn als overheid en gewoon je gezicht in een database zetten als je sigaretten koopt. Dan wil ik weten wie de crimelen zijn die denken met gezicht herkenning weg te komen voordat ze weer verder gaan op straat vandalisme plegen en bezig zijn met orde verstoring. De betere vraag is wat heb jij te verbergen voor de politie.
Reageren
Ondersteunde bbcodes
Bold: [b]bold text[/b]
Italic: [i]italic text[/i]
Underline: [u]underlined text[/u]
Quote: [quote]quoted text[/quote]
URL: [url]https://www.security.nl[/url]
Config: [config]config text[/config]
Code: [code]code text[/code]

Je bent niet en reageert "Anoniem". Dit betekent dat Security.NL geen accountgegevens (e-mailadres en alias) opslaat voor deze reactie. Je reactie wordt niet direct geplaatst maar eerst gemodereerd. Als je nog geen account hebt kun je hier direct een account aanmaken. Wanneer je Anoniem reageert moet je altijd een captchacode opgeven.