De Belastingdienst en Nationale Politie hebben een Big Brother Award gewonnen, de prijs voor de grootste privacyschender van Nederland die jaarlijks door burgerrechtenbeweging Bits of Freedom wordt uitgereikt. Voor de Publieksprijs van de Big Brother Awards kon het publiek kiezen uit vijf genomineerden, namelijk de Belastingdienst, Microsoft, de Nationale Politie, Clinical Diagnostics en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Het publiek koos uiteindelijk voor de Nationale Politie. Bits of Freedom had de organisatie genomineerd voor het monitoren van activisten via sociale media, en het vervolgens thuis opzoeken van deze activisten, zonder wettelijke grondslag. "Onaangekondigde huisbezoeken aan demonstranten door de politie zijn enorm intimiderend. Er gaat een chilling effect van uit. Dat wil zeggen dat het voor mensen veel enger, en dus moeilijker, wordt om deel te nemen aan een demonstratie, ook al willen die mensen dat misschien wel", liet de burgerrechtenbeweging over de nominatie weten.

"Het gebrek aan bewustzijn van de politie over deze ongelijke machtsverhouding is stuitend," zegt Evelyn Austin, directeur van Bits of Freedom. "Bovendien zijn onaangekondigde huisbezoeken enorm intimiderend. Het kan voor mensen een drempel opwerpen om gebruik te maken van je demonstratierecht of vrijheid van meningsuiting. Je wilt immers voorkomen dat de politie bij jou aanklopt." De burgerrechtenbeweging wil dat de politie stopt met huisbezoeken van demonstranten.

Expertprijs

Naast de Publieksprijs kent de Big Brother Awards ook een Expertprijs, die door een vakjury wordt bepaald. De jury besloot de Award aan de Belastingdienst toe te kennen vanwege het onrechtmatig inzetten van algoritmen. "Van de zo’n honderd algoritmen die worden ingezet, blijkt de helft niet aan de wettelijke regels te voldoen. Het gaat op meerdere vlakken mis", aldus Bits of Freedom. Die stelt dat de Belastingdienst haar wettelijke plicht verzaakt om bij risicovolle verwerkingen van tevoren in kaart te brengen welke risico’s dit met zich meebrengt en welke maatregelen worden genomen om die te mitigeren.

Daarnaast houdt de Belastingdienst zich niet aan de plicht om verwerkingen van persoonsgegevens te verantwoorden en te documenteren, zo laat de burgerrechtenbeweging verder weten. "Dat zorgt ervoor dat de algoritmen en de uitkomsten niet controleerbaar zijn en er een risico bestaat voor discriminatie. Daarnaast is er niet altijd sprake van menselijke tussenkomst. De Belastingdienst houdt zich dus nog altijd niet aan de wet, met alle risico’s van dien." Vorig jaar gingen de Big Brother Awards naar DPG Media en minister Heinen van Financiën.