Het UWV mag van de wet pasfoto's bij gemeenten opvragen voor de bestrijding van fraude, zo stelt minister Vijlbrief van Sociale Zaken in een antwoord op Kamervragen. Het UWV blijkt bij onderzoek naar mogelijke gevallen van fraude pasfoto's bij gemeenten op te vragen die mensen voor de aanvraag van hun paspoort of identiteitskaart hebben verstrekt. Gemeenten verstrekken de pasfoto's aan het UWV, dat de afbeeldingen gebruikt om de personen in kwestie te observeren.

EenVandaag meldde vorige maand dat het UWV alleen pasfoto's mag opvragen als er vermoedens zijn van grootschalige, bewuste fraude. Daarnaast is dit over het algemeen een politietaak of van een buitengewoon opsporingsambtenaar en moet een officier van justitie toestemming geven. Het UWV zou geen pasfoto's mogen opvragen van personen naar wie alleen een vooronderzoek wordt gedaan. Toch blijkt dit in de praktijk wel te gebeuren, aldus EenVandaag. Juristen waren ook kritisch over het optreden van de uitkeringsinstantie.

"Strikt genomen is het verkrijgen van een pasfoto niet rechtmatig", laat een teamleader van de afdeling Handhaving van het UWV in een bericht aan ruim honderd UWV-medewerkers weten. Het bericht en andere documenten kwamen in handen van het AD en EenVandaag. "De paspoortwetgeving is hier leidend. De wet is zeer besloten geformuleerd, juist om burgers te beschermen. En de wet geeft hier geen enkele mogelijkheid om pasfoto’s aan het UWV te verstrekken", liet Ben van Hoek, voormalig functionaris gegevensbescherming bij de politie, tegenover het AD weten.

De berichtgeving zorgde voor Kamervragen van Groep Markuszower. Volgens minister Vijlbrief voert het UWV jaarlijks tweeduizend toezichtonderzoeken uit. "Bij een klein aantal hiervan, ongeveer honderd per jaar, moet er een kopie van een foto op een identiteitsbewijs worden opgevraagd. Het gaat op jaarbasis om circa vijf procent van het totaal aantal toezichtonderzoeken."

De bewindsman stelt dat het UWV eerst op internet kijkt of het kan achterhalen hoe iemand eruitziet. Wanneer dit niets oplevert wordt een pasfoto opgevraagd. "Dit gebeurt alleen bij een concreet vermoeden van misbruik, waarbij het relevant is om te weten hoe iemand eruit ziet, en dat niet op een minder ingrijpende manier kan worden onderzocht. Dit vergaande middel zet UWV dan ook beperkt in", aldus de minister.

Vijlbrief voegt toe dat het hier om een vergaand middel gaat en hij begrijpt dat dit vragen oproept over privacy en proportionaliteit. "Het uitgangspunt is vertrouwen in mensen. Dit middel zet UWV daarom beperkt in. Toch zijn er ook mensen en organisaties die zich doelbewust niet aan de regels houden. Het is een taak van UWV om deze situaties te onderkennen en er gepast op te reageren."

Wat betreft het bericht van de teamleider gaat het volgens Vijlbrief om een persoonlijke opvatting van een medewerker. "De inhoud hiervan bevat niet het juridische standpunt of de werkwijze van UWV. De tekst is inmiddels verwijderd en de geldende werkinstructies, waaronder over het waarnemen, brengt UWV regelmatig onder de aandacht van de UWV-medewerkers met toezichtsbevoegdheid."

De Groep Markuszower had ook gevraagd of de minister de werkwijze van het UWV per direct wil stoppen en of de werkwijze consequenties moet hebben voor het UWV-management, maar dat ziet de bewindsman niet zitten. "UWV houdt toezicht conform de wettelijke kaders. Ik vind het van belang dat de geldende werkwijze helder is vastgelegd en eenduidig wordt toegepast." Ook stelt de minister dat het UWV een zorgvuldige belangenafweging maakt tussen privacy en het onderzoeken van mogelijk misbruik. "Ik zie dan ook geen reden om hieraan consequenties te verbinden."