De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is kritisch op de manier waarop overheidsinstanties en andere organisaties de schuldenproblematiek van mensen aanpakken. Steeds vaker blijft bij 'vroegsignalering' de bescherming van persoonsgegevens achter, waardoor de privacy van mensen in het geding komt. Daarnaast merken steeds meer organisaties zelfs kleine betalingsachterstanden aan als signaal van problematische schulden.

Bij vroegsignalering kunnen bepaalde organisaties, zoals woningverhuurders, drinkwaterbedrijven, energieleveranciers en zorgverzekeraars, onder voorwaarden gemeenten waarschuwen als zij zien dat hun klanten hun rekeningen langere tijd niet betalen. De gemeente kan die persoon vervolgens hulp aanbieden. De AP stelt dat vroegsignalering steeds vaker ongekaderd en onvrijwillig plaatsvindt.

Volgens de privacytoezichthouder worden omstandigheden steeds meer en sneller aangemerkt als signalen van problematische schulden, ook bij geringe betalingsachterstanden of onbetaalde vorderingen waarover nog discussie bestaat. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) stelt echter strikte voorwaarden aan vroegsignalering, juist om mensen te beschermen, onder andere tegen inbreuken op hun privacy. "Het is immers een grote inbreuk als de gemeente waarin je woont weet of vermoedt dat je betalingsachterstanden hebt. Dat zou alleen moeten kunnen als er een indicatie is dat er (dreigende) problematische schulden", stelt de autoriteit.

Daarnaast ziet de Autoriteit Persoonsgegevens dat steeds meer publieke en private partijen meedoen aan vroegsignalering. Naast de wettelijke vroegsignalering ontstaan steeds meer initiatieven die volgens de toezichthouder buiten de wet vallen. "In de praktijk schuiven deze initiatieven en pilots regelmatig op van vrijwillige hulp richting bemoeizorg. Zo wordt de wettelijk verplichte sociale incasso geregeld overgeslagen. Daardoor vindt vroegsignalering te vroeg plaats, of ervaren schuldenaren het juist als pressiemiddel."

Ook blijkt dat dat mensen met schulden vaak niet weten dat hun informatie wordt gedeeld met partijen. Vanwege de gedeelde gegevens kunnen zij vervolgens onaangekondigd huisbezoek krijgen van de gemeente, ook bij slechts geringe betalingsachterstanden. "Dat kan schrikken zijn. Mensen begrijpen die vorm van overheidsbemoeienis ook lang niet altijd. Misschien zijn er ook kinderen bij die zich afvragen wat er aan de hand is. Of je buren", zegt AP-vicevoorzitter Monique Verdier.

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een brief gestuurd om aan de bel te trekken. In de brief worden ook verschillende aanbevelingen gedaan. Zo mag vroegsignalering niet leiden tot het opdringen van hulp. "Mensen moeten altijd een keuze houden. En is het plan om meer partijen aan te wijzen die signalen mogen afgeven? Onderbouw dan goed waarom dit noodzakelijk is en waarom dit opweegt tegen de privacyinbreuk." Ook moet worden voorkomen dat té veel signalen worden geschaard onder ‘vroegsignalering’ en moeten nieuwe initiatieven een wettelijke grondslag hebben.