De Rechtbank Noord-Nederland heeft een 27-jarige man, mede wegens het bezit van leadlijsten met niet openbare persoonsgegevens en het crimineel gebruik van de software AnyDesk, veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van twee jaar. De politie kwam de verdachte op het spoor na onderzoek naar de handel in lead- en combolijsten op Telegram.

Leads zijn lijsten met persoonlijke gegevens, zoals namen, adresgegevens, telefoonnummers en rekeninggegevens. Ze kunnen afkomstig zijn van datalekken, maar worden ook door medewerkers van bedrijven buitgemaakt en doorgespeeld of verkocht aan criminelen. Combos of combolijsten zijn lijsten met inloggegevens. Lead- en combolijsten kunnen voor allerlei soorten fraude worden gebruikt.

Om de identiteit van een handelaar in de genoemde lijsten te achterhalen deed de politie eind 2023 een pseudokoop. Tijdens het contact met de handelaar maakte de politie een URL aan en deelde die met de handelaar. Nadat de handelaar op de link klikte kon zijn ip-adres worden achterhaald, alsmede allerlei informatie over het gebruikte apparaat. Op basis van het ip-adres kwam de politie uit bij een woonadres waar een huiszoeking volgde.

Tijdens de huiszoeking werd een MacBook in beslag genomen waarop acht leadlijsten met de gegevens van meer dan 110.000 mensen werden gevonden. Ook stond op de laptop de software AnyDesk geïnstalleerd. Via deze software is het mogelijk om remote toegang tot andere systemen te krijgen. AnyDesk wordt vaak geregeld bij bankhelpdeskfraude gebruikt.

De verdachte verklaarde dat de aangetroffen gegevens en AnyDesk niet bestemd waren voor het plegen van een misdrijf. De rechter gelooft dat niet. "Ten aanzien van de aangetroffen leads overweegt de rechtbank dat het een feit van algemene bekendheid is dat dat dergelijke grote hoeveelheden persoonsgegevens, die vallen onder de bescherming van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), niet legaal beschikbaar zijn en veelal niet gebruikt worden voor legale doeleinden."

De rechter merkt op dat AnyDesk op zich legale software is, maar dat de aanwezigheid van het programma in combinatie met de overige omstandigheden anders moet worden beoordeeld. "Daarbij neemt de rechtbank in aanmerking de grote hoeveelheid leads die op de laptop zijn aangetroffen en de overige feiten waaraan verdachte zich, zoals hierna zal blijken, schuldig heeft gemaakt. Binnen die context is de applicatie AnyDesk juist kenmerkend voor het plegen van dergelijke strafbare feiten. Dat verdachte dit programma nodig had in verband met ict-ondersteuning voor zijn webshop vindt geen steun in het dossier en is ook niet anderszins aannemelijk geworden."

De verdachte wordt dan ook schuldig bevonden aan het voorhanden hebben van leadlijsten en de software AnyDesk, waarvan hij wist dat die bestemd waren tot het plegen van een misdrijf. Daarnaast werd de man ook schuldig bevonden aan het ronselen van onder andere inloggegevens en bankpassen van geldezels, medeplegen van oplichting, diefstal van bankrekeningen en witwassen.

"Verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan het voorhanden hebben van leads. Leads worden gekocht door (cyber)criminelen die deze vervolgens kunnen gebruiken voor verschillende vormen van fraude, zoals phishing en bankhelpdeskfraude. Hiervan worden vaak ouderen en andere kwetsbare mensen slachtoffer", oordeelde de rechter. "Verdachte heeft niet alleen misdrijven gepleegd die (cyber)criminelen kunnen faciliteren, maar hij heeft zich ook, samen met een ander, schuldig gemaakt aan oplichting en bankhelpdeskfraude." Volgens de rechter is dan ook een 'onvoorwaardelijke gevangenisstraf van aanzienlijke duur' passend en nodig, wat in dit geval twee jaar is. Een medeverdachte in deze zaak werd veroordeeld tot drie jaar cel.