Het kabinet verwacht dat een groot aantal EU-landen voor de invoering van een Europese bewaarplicht is. Dat schrijft minister Van Weel van Justitie en Veiligheid in een brief aan de Tweede Kamer. Het onderwerp staat op de agenda van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ) die volgende week plaatsvindt. De JBZ-raad bestaat uit de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken van de EU-lidstaten die een aantal keren per jaar vergaderen.

Elf jaar geleden werd de richtlijn dataretentie, waardoor de telecomgegevens van burgers voor maanden of jaren mochten worden opgeslagen, door het Europese Hof van Justitie ongeldig verklaard. Vorig jaar kwam de Europese Commissie met een nieuwe veiligheidsstrategie. Als onderdeel van de strategie wordt er onderzoek gedaan naar het invoeren van een Europabrede bewaarplicht.

Het plan voor een nieuwe bewaarplicht werd mede geadviseerd door de High-Level Group (HLG) 'Going Dark', die de Europese Commissie oprichtte. Deze groep bestaat uit afgevaardigden van nationale opsporingsdiensten met als doel het bespreken van 'toegang tot data voor effectieve rechtshandhaving'. De adviesgroep publiceerde eerder een rapport waarin werd gesteld dat opsporingsdiensten toegang tot versleutelde data moeten kunnen krijgen. Zo werd gepleit voor het invoeren van encryptie-backdoors en een nieuwe Europese bewaarplicht.

Vorig jaar haalden meer dan vijftig burgerrechtenbewegingen, privacyorganisaties en techbedrijven in een open brief hard uit naar de HLG-groep en de adviezen die het gaf. "Gezien het overkoepelende doel van de HLG om de opsporingsdiensten de breedst mogelijke toegang tot persoonlijke gegevens te geven, zien we fundamentele risico's van massasurveillance, alsmede aanzienlijke beveiligings- en privacyrisico's als deze aanbevelingen als basis voor toekomstig EU-beleid en wetgeving zouden worden gebruikt", waarschuwden de organisaties.

Kabinet voorstander van bewaarplicht

Net als het vorige kabinet is ook het huidige kabinet voorstander van een Europese bewaarplicht. "Het kabinet acht een minimumharmonisatie van regels voor dataretentie binnen de EU noodzakelijk, gelet op de sterk uiteenlopende wetgeving in lidstaten en de grensoverschrijdende aard van veel vormen van criminaliteit. Bekend is dat de opsporing in steeds meer opsporingsonderzoeken afhankelijk is van digitale bewijsmiddelen. De beschikbaarheid van historische gegevens is daarbij vaak essentieel voor het identificeren van verdachten en de waarheidsvinding", stelt minister Van Weel.

De bewindsman wijst onder andere naar het rapport van de HLG-groep als onderbouwing voor het belang van een bewaarplicht. "Gegevens worden bovendien vaak buiten de landsgrenzen opgeslagen en het is daarom belangrijk dat regelgeving omtrent het bewaren van deze gegevens gelijk is, en gegevens indien nodig op basis van een gerechtelijke vordering beschikbaar zijn. Daarbij is het belangrijk dat regels in de EU omtrent de wijze waarop data worden opgeslagen beter op elkaar aansluiten. Dat zorgt niet alleen voor duidelijkheid, maar ook voor betere kwaliteit en beschikbaarheid van data."

Afsluitend schrijft Van Weel dat het kabinet uitkijkt naar het door de Europese Commissie aangekondigde onderzoek naar een bewaarplicht. "De uitkomsten hiervan kunnen bijdragen aan een zorgvuldige beoordeling van geharmoniseerde regelgeving." Het is nog niet duidelijk wanneer het onderzoek met de lidstaten wordt gedeeld en wanneer Brussel met het wetsvoorstel voor de bewaarplicht komt. "De verwachting is dat een groot aantal lidstaten de discussie in de JBZ-Raad zullen verwelkomen en voorstander zijn van een EU-wetsvoorstel dat regels op dataretentie harmoniseert", aldus de minister.