Het Openbaar Ministerie (OM) wil commerciële dna-databanken in toekomst vaker bij onderzoeken gebruiken en werkt aan een kader om vast te leggen in welke zaken dit middel kan worden ingezet. Dat meldt het OM in een reactie op een uitgevoerde pilot. Advocaten en privacyexperts lieten zich eerder kritisch uit over het gebruik van commerciële dna-databanken. In 2023 kreeg justitie toestemming om bij twee coldcasezaken commerciële dna-databases te gebruiken.

Het gaat om de databases GEDmatch en FamilyTreeDNA. Mensen van over de hele wereld kunnen hun dna daarnaartoe sturen om bijvoorbeeld verwanten te vinden of hun geografische herkomst te achterhalen. Zij kunnen via een opt-in aangeven of opsporingsdiensten hun profielen en gegevens mogen gebruiken. Opsporingsdiensten in het buitenland hebben al meerdere keren van de databases gebruikgemaakt. "Het is nu mogelijk om dna-profielen van sporen op de plaats delict te vergelijken met de dna-profielen van personen in genealogische dna-databanken die daarvoor toestemming hebben gegeven. Op deze manier zijn ook (verre) verwanten van een potentiële verdachte of onbekende slachtoffers te achterhalen", legt het OM uit.

Wanneer slechts twee procent van de Nederlandse bevolking zijn of haar dna-profiel naar een database zou uploaden, is het inmiddels mogelijk om altijd tot een dna-match met een verwant te komen, zo liet dna-expert Lex Meulenbroek van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) eerder weten. "Met andere woorden, als mijn achterneef toestemming heeft gegeven, kan ik in beeld komen bij de overheid, als het om strafzaken gaat. Dit roept natuurlijk nogal wat vragen op met het oog op privacy", stelde Nina de Groot, promovenda bio-ethiek van de Vrije Universiteit Amsterdam, twee jaar geleden tegenover het AD. Ze reageerde op de pilot die toen was aangekondigd.

Die pilot is nu afgerond en justitie wil vaker van commerciële dna-databanken gebruikmaken. "Dankzij de opgedane ervaringen is een voor Nederland volledig nieuw opsporingsmiddel ontwikkeld dat kan worden ingezet in ernstige strafzaken", meldt het OM. Er wordt nu gewerkt aan een intern kader waarin verder wordt vastgelegd in welke zaken dit middel ingezet kan worden, zo laat Mirjam Warnaar, landelijk officier van justitie forensische opsporing, weten.

Het OM stelt dat het per zaak toestemming zal blijven vragen aan de rechter-commissaris voor de inzet van commerciële dna-databanken. "Voor de methode is al een juridische basis in de wet, maar wat het OM betreft is het wenselijk dat de stap naar de rechter-commissaris ook wettelijk wordt vastgelegd, zodat duidelijk is dat uiteindelijk altijd de rechter beslist over de inzet."