Het kabinet wil het Nederlandse onderwijs minder afhankelijk maken van Big Tech, maar stelt ook dat dit lastig zal zijn. "Het versterken van digitale autonomie is complex: het is niet alleen een technologische maar ook een veranderkundige opgave bij onderwijsinstellingen, docenten en studenten en leerlingen zelf", zo schrijft minister Letschert van Onderwijs in een brief aan de Tweede Kamer.

De bewindsvrouw stelt dat strategische afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven ook in het onderwijs groot is. Veel onderwijsinstellingen vinden het lastig om naar een andere omgeving te migreren, aldus Letschert: "Overstappen vergt niet alleen een forse investering, maar ook veel tijd van personeel om zich te scholen in nieuwe systemen. In de praktijk is er vaak sprake van een vendor lock-in, omdat grote softwareaanbieders aan onderwijsinstellingen geïntegreerde totaaloplossingen bieden, een sterke positie op de markt hebben en stimuleren dat scholen binnen hun gesloten ecosysteem blijven."

"We willen bijdragen aan een vrij toegankelijke markt met voldoende alternatieven", gaat de onderwijsminister in haar brief verder. Ze schrijft dat het ministerie van Onderwijs samen met de onderwijssectoren wil werken aan eigen identiteitsvoorzieningen, de toegang tot (digitale) onderwijsmiddelen, autonome dataopslag en -uitwisseling van belangrijke onderwijsgegevens en het verantwoorde gebruik van AI.

"De stip op de horizon is dat het onderwijs essentiële publieke voorzieningen onder (gezamenlijke) regie kan organiseren en dat alle onderwijsinstellingen hier gebruik van kunnen maken", merkt de minister op. Ze voegt toe dat in het vervolgonderwijs al allerlei stappen worden gezet. Zo werken universiteiten samen aan een plan om digitaal autonomer te worden en heeft het mbo digitale autonomie als speerpunt in de digitaliseringsroute opgenomen.

In het funderend onderwijs spelen echter een aantal specifieke uitdagingen. "De sector bestaat voor een aanzienlijk deel uit kleinere scholen met minder ict-expertise en innovatiemogelijkheden dan de instellingen in het vervolgonderwijs. De afhankelijkheden van de producten van grote techbedrijven zijn complex en de oplossing hiervan overstijgt over het algemeen de mogelijkheden van individuele schoolbesturen", legt Letschert uit.

De minister stelt dat het belangrijk is dat schoolbesturen op dit gebied gaan samenwerken met de Rijksoverheid en andere organisaties. Zo verschijnt dit najaar het Regieplan Digitalisering Funderend Onderwijs, waarin stappen zijn beschreven om strategische afhankelijkheden terug te dringen en digitale autonomie te versterken, door middel van het maken van afspraken met leveranciers en het stimuleren van scholen om voor alternatieven te kiezen.