Voorbeeldbrief
[ College van B&W [ naam gemeente ] ]
[ Postbus #### ]
[ postcode] [ uw woonplaats ]
Betreft: biometrische identificatie in het gemeentehuis
[ plaats, datum maand jaartal ]
Geacht college van burgemeester en wethouders,
Met grote verbazing heb ik kennisgenomen van uw voornemen om vanaf september een verplichte gezichtsvergelijking toe te passen bij aanvragen van paspoorten, identiteitskaarten en andere gemeentelijke diensten.
Volgens uw berichtgeving is deelname tijdens de proefperiode nog 'vrijwillig', maar zal deze biometrische gezichtsvergelijking daarna verplicht worden. Daarmee legt u burgers een nieuwe verplichting op die diep ingrijpt in hun recht op privacy en lichamelijke integriteit. Een dergelijke verplichting kan uitsluitend bestaan wanneer daarvoor een ondubbelzinnige wettelijke grondslag bestaat.
Tot op heden heb ik die wettelijke grondslag echter niet kunnen vinden.
De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) is hierover helder. Een live gezichtsvergelijking waarbij een camera biometrische kenmerken van een persoon verwerkt en vergelijkt met de pasfoto op een identiteitsdocument betreft de verwerking van biometrische persoonsgegevens. Artikel 4 lid 14 AVG definieert biometrische gegevens als persoonsgegevens die door specifieke technische verwerking zijn verkregen met betrekking tot de fysieke kenmerken van een persoon, waardoor die persoon uniek kan worden geïdentificeerd.
Vervolgens bepaalt artikel 9 AVG dat verwerking van dergelijke biometrische gegevens in beginsel verboden is, tenzij daarvoor een specifieke wettelijke uitzondering bestaat.
Dat de beelden of biometrische gegevens niet worden opgeslagen, verandert niets aan het feit dat de verwerking reeds heeft plaatsgevonden. Het niet bewaren van gegevens maakt een verboden verwerking niet ineens rechtmatig.
Ik verzoek u daarom de volgende vragen concreet en volledig te beantwoorden:
• Op welk exact wetsartikel baseert de gemeente deze verplichte gezichtsvergelijking?
• Welk artikel uit de Paspoortwet geeft de gemeente de bevoegdheid om burgers te verplichten aan een biometrische gezichtsvergelijking mee te werken?
• Op welke uitzondering van artikel 9 AVG beroept de gemeente zich?
• Waarom acht u bestaande wettelijke identificatiemiddelen, waaronder fysieke controle van het identiteitsdocument door een daartoe opgeleide medewerker, onvoldoende?
• Op grond waarvan zal een aanvraag worden geweigerd indien een burger weigert mee te werken aan deze biometrische verwerking?
• Is hierover een juridisch advies opgesteld en zo ja, ontvang ik daarvan een afschrift?
• Ontvang ik tevens de volledige Data Protection Impact Assessment (DPIA) inclusief de juridische onderbouwing waarop deze is gebaseerd?
In uw communicatie wordt gesteld dat de Autoriteit Persoonsgegevens het gebruik van gezichtsvergelijking heeft toegestaan. Dat is een opmerkelijke formulering.
Voor zover mij bekend verleent de Autoriteit Persoonsgegevens geen vergunningen of toestemmingen die een ontbrekende wettelijke grondslag kunnen vervangen. Ook een uitgevoerde DPIA creëert geen bevoegdheid die de wet niet geeft. Een DPIA onderzoekt uitsluitend privacyrisico's; zij schept geen nieuwe wettelijke bevoegdheden.
Daarnaast wijs ik u op een fundamenteel punt van wederkerigheid.
De gemeente verlangt van burgers dat zij hun identiteit met steeds verdergaande biometrische technieken bewijzen. Maar hoe kunnen burgers vaststellen dat de persoon achter de gemeentebalie daadwerkelijk een bevoegde gemeentemedewerker is? Hoe kunnen burgers controleren dat degene die zich presenteert als burgemeester, wethouder of raadslid daadwerkelijk die persoon is? Hoe kunnen burgers controleren dat besluiten daadwerkelijk door bevoegde personen zijn genomen en niet door onbevoegden of personen die zich daarvoor uitgeven?
Het vertrouwen lijkt inmiddels volledig eenrichtingsverkeer te zijn geworden. De overheid wantrouwt de burger steeds verder, terwijl van de burger wordt verwacht dat hij de overheid blindelings vertrouwt.
Dat is een opmerkelijke ontwikkeling binnen een democratische rechtsstaat.
Het legaliteitsbeginsel verlangt dat de overheid slechts handelt op basis van een duidelijke wettelijke bevoegdheid. Een bestuursorgaan kan niet op eigen initiatief nieuwe verplichtingen voor burgers creëren omdat nieuwe technologie dat mogelijk maakt. De beschikbaarheid van techniek vormt immers geen wettelijke bevoegdheid.
Dat identiteitsfraude moet worden bestreden staat buiten kijf. Maar ook een legitiem doel rechtvaardigt niet automatisch iedere maatregel. In een democratische rechtsstaat behoren proportionaliteit, subsidiariteit en een expliciete wettelijke grondslag voorop te staan.
Juist daarom roept deze ontwikkeling herinneringen op aan George Orwells roman 1984, waarin voortdurende controle en identificatie geleidelijk als normaal werden gepresenteerd, telkens onder het mom van veiligheid, efficiëntie of algemeen belang. Natuurlijk leven wij niet in de wereld van Orwell. Maar juist daarom moeten wij alert zijn op maatregelen die de verhouding tussen overheid en burger fundamenteel veranderen. Vrijheden verdwijnen zelden in een keer; zij worden vaak stap voor stap ingeperkt, waarbij iedere afzonderlijke maatregel op zichzelf redelijk lijkt.
Het is de taak van de overheid om de grondrechten van burgers te beschermen, niet om deze steeds verder op te rekken totdat de grenzen van de wet zijn bereikt of overschreden.
Ik verzoek u dan ook dringend de verplichte invoering van biometrische gezichtsvergelijking op te schorten totdat u publiekelijk en juridisch overtuigend kunt aantonen dat hiervoor een ondubbelzinnige wettelijke grondslag bestaat die voldoet aan de eisen van de AVG, de Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Indien een dergelijke wettelijke grondslag ontbreekt, verwacht ik dat de gemeente afziet van deze verplichting en de bestaande wettelijke identificatiemethoden blijft hanteren.
Ik zie uw gemotiveerde reactie met belangstelling [ en binnen een redelijke termijn [van 21 dagen] ] tegemoet.
Hoogachtend,
[ uw naam ]
[ uw handtekening ]
[ naam afzender ]
[ straat huisnummer ]
[ postcode] [ woonplaats ]
[ telefoonnummer || e-mail adres ]
[ bijlagen: [## [specificeren] ]