Het Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) van de politie mist een wettelijke basis voor het heimelijk verzamelen en verwerken van persoonsgegevens van burgers, zo stelt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Als de wet niet wordt aangepast moet het politieteam met een deel van het inlichtingenwerk stoppen, aldus de privacytoezichthouder. Ook blijkt dat de aansturing van het TOOI en de controle van het inlichtingenwerk niet altijd goed is.
Het TOOI verzamelt informatie om vooraf ernstige verstoringen van de openbare orde in te schatten. Het gaat dan bijvoorbeeld om voetbalwedstrijden of demonstraties. De informatie die het politieteam verzamelt betreft personen die eerder betrokken waren bij ordeverstoringen, bijvoorbeeld bij demonstraties of voetbalwedstrijden. Het team krijgt hierover informatie van burgerinformanten uit de omgeving van deze mensen.
De politie baseert het werk van het TOOI op artikel 3 van de Politiewet. Dat artikel staat alleen een ‘geringe inbreuk op iemands privacy’ toe. Uit onderzoek van de AP blijkt dat het TOOI soms echter verder gaat dan een ‘geringe inbreuk’, als het langdurig informatie verzamelt over iemand en zo een min of meer compleet beeld opbouwt van het leven van diegene. Bijvoorbeeld als iemand vaker demonstreert. "Dat kan grote gevolgen hebben voor deze persoon", stelt de Autoriteit Persoonsgegevens.
Volgens de AP heeft het politieteam op dit moment geen wettelijk kader voor het heimelijk verzamelen en verwerken van persoonsgegevens. Ook stelt de toezichthouder vast dat er een grondslag ontbreekt voor de verwerking van persoonsgegevens van potentiële informanten door het TOOI. Het politieteam verzamelt al informatie over mensen voordat zij zijn gevraagd om politie-informant te worden. Deze mensen weten dus niet dat de politie informatie over hen verzamelt.
Daarnaast verwerkt het team in sommige gevallen bijzondere persoonsgegevens, zonder dat daarvoor een toereikende grondslag bestaat. Het gaat dan bijvoorbeeld om informatie over iemands gezondheid, religie, politieke overtuiging of seksuele voorkeur. "Deze persoonsgegevens mogen alleen worden verwerkt als dat strikt noodzakelijk is én als daarvoor een duidelijke grondslag bestaat. Dat is voor de activiteiten van TOOI niet het geval", stelt de AP.
Het ontbreken van een wettelijke basis brengt allerlei risico's met zich mee, aldus de AP. "Het stukje bij beetje inperken van grondrechten draagt het risico in zich dat de som der delen leidt tot een onevenredige inbreuk op grondrechten. En de ervaring leert dat het terugdraaien van genomen maatregelen of verleende bevoegdheden maar weinig gebeurt. Een ander belangrijk aspect is het chilling effect dat kan optreden en ook andere grondrechten raakt, zoals demonstratievrijheid: de mogelijkheid bestaat dat mensen steeds minder gebruik zullen (durven) maken van hun grondwettelijke vrijheden."
"De vrijheid om jezelf te zijn, te demonstreren en je mening te uiten, is de kern van een democratie. Ook als dat haaks staat op de levensstijl en overtuigingen van anderen of het beleid van de overheid. Als we aan het demonstratierecht komen, komen we aan onze vrijheid en aan onze democratie", zegt AP-voorzitter Aleid Wolfsen. De AP adviseert de Tweede Kamer een breed politiek debat te voeren over de activiteiten van het TOOI, de grenzen waarbinnen deze zouden moeten plaatsvinden en de invulling van het gezag bij de inzet. Als de wet niet wordt aangepast moet het TOOI met een deel van de werkzaamheden stoppen. De AP zegt hier toezicht op te houden en zo nodig handhavend te zullen optreden.
Je bent niet ingelogd en reageert "Anoniem". Dit betekent dat Security.NL geen accountgegevens (e-mailadres en alias) opslaat voor deze reactie. Je reactie wordt niet direct geplaatst maar eerst gemodereerd. Als je nog geen account hebt kun je hier direct een account aanmaken. Wanneer je Anoniem reageert moet je altijd een captchacode opgeven.