Door Anoniem: Door Anoniem: Dus de toezichthouder heeft te weinig capaciteit om haar hoofdtaak te kunnen uitvoeren.
En gaat dan roepen dat ze te weinig aan "preventief toezicht -wat is dat?- kan doen.
Preventie is iets wat je doet voordat het misgaat om te voorkomen dat het misgaat. Dan is niet zo moeilijk om in te vullen wat preventief toezicht is: ga kijken bij organisaties hoe ze dingen doen en wijs ze op de zwakheden nog voordat het al is misgegaan.
"Preventief toezicht" is een merkwaardige constructie.
Toezicht is altijd preventief: de surveillerende docent die bij examens toezicht houdt doet dit om te voorkomen dat de leerlingen alles bij elkaar spieken. Wijkagenten werken op dezelfde manier.
Een instelling die zichzelf autoriteit noemt zit w.m.b. in dezelfde hoek.
Maar de AP bedoelt met preventief blijkbaar een soort
uitbreiding van toezicht.
Nog zonder te weten wat voor een uitbreiding dat dan is vind ik dat opmerkelijk tegen de achtergrond van het gegeven dat de AP al te weinig capaciteit heeft om haar opdracht uit te voeren.
Dàt is waarover ik struikel.
En gaat dan position papers schrijven.
Misschien moet de politiek wel overtuigd worden voordat die ze de ruimte verschaft om die stap te kunnen zetten. Een position paper is een stap om iets te bereiken. Jij loopt misschien een keer binnen bij je chef, twee kamers verder, en bent klaar met een praatje, zij hebben een heel wat grotere afstand te overbruggen.
Het doel van een 'position paper' is (en was) mij wel duidelijk, maar wat staat daar in?
Uit het pp:
De AP constateert 3 broodnodige verbeteringen voor de cyberveiligheid van Nederland:
Voor bedrijven, (overheids)organisaties en ICT-leveranciers
1.Zorg voor een hoog beveiligingsniveau. Het algemene beveiligingsniveau van bedrijven, organisaties en ICT-leveranciers blijft al jaren te laag. Deze organisaties moeten zelf in actie komen. Dat begint bij het in kaart brengen van risico’s. En daar de beveiligingsmaatregelen op afstemmen.
2.Beperk de gevolgen van een datalek door in te zetten op dataminimalisatie, naleving van bewaartermijnen en adequate informatievoorziening voor slachtoffers na een datalek.
Voor het kabinet en de politiek
3.Garandeer adequaat toezicht om Nederland digitaal weerbaar te maken en te houden en maak het mogelijk dat de AP meer risico-gestuurd preventief toezicht kan houden.
Ad 1. Dit is vrijwel identiek met de insteek van de
Cyberbeveiligingswet (Cbw): de nog te implementeren Europese NIS2-richtlijn.
Deze richtlijn beoogt meer Europese harmonisatie en streeft óók naar een hoger niveau van cybersecurity bij (aangewezen) bedrijven en organisaties, inclusief bepaalde overheidsorganisaties.
De AP is geen toezichthouder voor de Cbw, maar haar werkterrein overlapt met dat van de Cbw.
Wat de AP in essentie onderscheidt van de Cbw is de AVG, die toegesneden is op de verwerking van persoonsgegevens.
De AP schuift dus meer op in de richting van de Cbw.
Ad 2. De AP en dataminimalisatie: hoe geloofwaardig is dat gezien haar optreden tot nu toe?
Bedrijven kunnen hun dataverzamelwoede gerieflijk parkeren onder "gerechtvaardigd belang", wat vrijwel nooit door de AP (of de rechter) afgekeurd wordt. En overheidsinstanties en aanverwanten kunnen hun obsessie voor het verzamelen van data van burgers altijd rechtvaardigen omdat ze de burgers moeten/ willen verzorgen - analoog aan de medische behandeling in een ziekenhuis waar je meer succes van slagen hebt naarmate de medici meer kennis (en techniek) hebben over je aandoening/ziekte/gebrek/verminderde functionaliteit. Rationele interventie vooronderstelt inzicht.
Daarom hoeven (mogen) overheidsinstanties ook geen gerechtvaardigd belang aan te voeren.
Ad 3. De AP koppelt hier twee dingen aan elkaar: risico-gestuurd en preventief.
Een dergelijke koppeling is niet vanzelfsprekend, maar wel bepalend voor hoe de AP haar toekomstige werk voor zich ziet.
Risico-gestuurd toezicht is
selectief toezicht.
Het selectiecriterium wat de AP gebruikt is: alléén datalekken behandelen, die de grootste risico’s opleveren voor slachtoffers, dus datalekken waaraan ernstige overtredingen van de (basis)vereisten voor beveiliging van persoonsgegevens ten grondslag liggen (indicatie voor een boete) en/of die veroorzaakt worden door grote cyberincidenten (niet persé een indicatie voor een boete?).
De reden voor de risico-gestuurde selectie is, dat de AP te weinig capaciteit heeft om het groeiende aantal meldingen van datalekken -in 2024 (afgerond) 38.000, in 2025 (afgerond) 44.000- conform haar opdracht als toezichthouder te behandelen. Het formeel onderzoek wat de AP moet uitvoeren alsvorens een
boete op te kunnen leggen, waarvan de AP erkent dat dit een belangrijk onderdeel van haar werk als toezichthouder is, vergt meer capaciteit dan de AP "op dit moment" heeft.
Dit risico-gestuurd toezicht, deze toegepaste selectie van casussen, is dus al staande praktijk bij de AP omdat ze aan de rest niet toekomt.
Voor zover ik weet is de AP nog nooit door de staat op de vingers getikt voor het feit dat ze deze selectie toepast en niet
alle meldingen van datalekken behandelt.
Het werkterrein meer naar preventie en voorlichting verleggen adresseert het capaciteitsprobleem dat de AP heeft m.b.t. voldoende (nalatige) bedrijven beboeten
niet.
Door dit capaciteitsprobleem selecteert zij alleen de ergste (van de ergste van ...) datalekken, wat een neerwaartse spiraal kan inzetten, die sterk kan gaan divergeren met een toekomstige ontwikkeling waarin m.i het aantal zwaarwegende/ impactvolle datalekken alleen maar gaat toenemen.
Tegen deze achtergrond is de kans uitgesloten dat de AP ook
preventief boetes gaat opleggen aan bedrijven en organisaties, die de basisvereisten voor de beveiliging van persoonsgegevens niet op orde hebben, maar die nog geen datalek hebben gehad. De AP ontbeert de mogelijkheid om een adequaat beveiligingsniveau van persoonsgegevens preventief af te dwingen, zoals dat onder de Cbw wèl is voorzien (maar niet specifiek voor persoonsgegevens).
De herformulering van de opdracht van de AP door haarzelf naar preventie en voorlichting is ook een terrein waarvan de resultaten m.b.t. datalekken niet
gekwantificeerd (gemeten) kunnen worden, zoals het aantal gemelde datalekken, wat de AP niet in behandeling kan nemen.
Dat leidt tot een minder confronterende en dus meer comfortabele positie van de AP, die zich nu geconfronteerd ziet met publiekelijke onvrede over haar functioneren (de AP haalt een onderzoek van EenVandaag aan waaruit blijkt dat zo’n 74% van de bevraagde mensen vindt dat bedrijven waar persoonsgegevens lekken harder gestraft moeten worden).
Dat komt op mij over als de politie, die het bijltje erbij neer gooit en geen moeite meer doet om boeven te vangen, maar in plaats daarvan grote voorlichtingscampagnes_gericht_op_boeven gaat organiseren in de hoop ze daarmee te bewegen om hun verderfelijke werk te staken.
Uitdrukkingen als "voorkomen is beter dan genezen" en "dweilen met de kraan open" zijn niet voor niets bedacht, weet je?
Ingrijpen als het is misgegaan is nodig, maar het is nog veel beter als je kan voorkomen dat het misgaat. Dat is veel effectiever en kost uiteindelijk veel minder. Criminele organisaties ronselen jongeren, middelbare scholieren, bijvoorbeeld. Als je die jongeren nu beter en eerder weet te bereiken dan die criminelen dat doen dan heb je straks minder criminelen te bestrijden.
Nemen jullie jezelf nog serieus, AP?
Herinner je je de invoering van de AVG nog? De eerste jaren golden de regels maar werden er nog geen boetes uitgedeeld, er was een overgangsperiode. Toen heeft de AP heel succesvol via publiciteit weten te bereiken dat de verandering doordrong tot de bevolking. Daarvoor kwam ik verreweg het meest tegen dat mensen privacy zagen als "ik heb toch niets te verbergen", en dat is toen op een indrukwekkende manier omgeslagen. Toen het aankwam op handhaven heeft AP dat aardig aan de grote klok gehangen, wat bijdroeg aan het levend houden van het onderwerp, maar door hun chronische capaciteitsgebrek (bedankt, politiek) is het zeker gaan verwateren.
Het doet er allemaal toe. Het onderwerp levend houden met voorlichting heeft effect. Het onderwerp levend houden door organisaties te wijzen op wat zij zelf specifiek fout doen, nog voordat het tot ongelukken leidt, heeft effect. Als het dan toch misgaat moet ook duidelijk zijn dat dat werkelijk consequenties heeft, ook dat heeft effect.
Het is allemaal nodig, maar het is wel zo dat geld dat je aan de preventieve kant uitgeeft meer effect oplevert dan geld dat je aan vervolgen en straffen besteedt, dat is schreeuwend duur namelijk. Alleen maar straffen als het al is misgegaan is niet effectief genoeg, dat is dweilen met de kraan open.
Weet je hoe ontzettend veel mensen functioneren? Ze kijken wat de rest doet, gaan ervan uit dat wat iedereen doet wel zal kloppen, en doen dat dan ook. Bedrijven en andere organisaties doen dat ook volop, die worden opgericht en geleid door mensen die ook vaak genoeg zo zijn, zeker in dingen die voor hun niet de kern van de organisatie zijn, en IT is meestal niet de kern maar een hulpmiddel. Wat dat allemaal oplevert klopt alleen lang niet altijd, schokkend slechte gegevensbeveiliging kan zo heel makkelijk de norm worden. Dat soort patronen doorbreek je niet door achteraf te straffen, dat heeft te weinig effect, de meesten zullen het nieuws erover niet eens opmerken. Nee, je moet al die organisaties zover krijgen dat ze achter een goede aanpak aanhobbelen, en liefst dat ze stoppen met er alleen passief achteraan hobbelen maar er zelfs actief in worden.
Zonder voorlichting en preventie ben je aan het dweilen met de kraan open.
Ik bestrijd niet het nut van preventie, maar het gaat om de
context waarin de AP met deze herformulering van haar opdracht komt.
Ik vind deze herformulering niet logisch voortvloeien uit het probleem wat door de AP geschetst wordt: te weinig capaciteit om een formeel onderzoek in te stellen naar ernstige datalekken om vast te kunnen stellen of de bedrijven en organisaties waar zij plaatsvinden voor een boete in aanmerking komen.
Dat valt onder haar hoofdfunctie.
Het herformuleren van de opdracht naar "preventief" toezicht is géén (logische) oplossing voor bovenstaand probleem.
En zal bovendien negatieve consequenties hebben voor dit deel van haar werk (boetes uitdelen).
Het is een
politieke oplossing om bovenstaand capaciteitsprobleem te ontwijken, welke oplossing gebaseerd is op de aanname dat méér bewustwording leidt tot minder ernstige datalekken.
Het is natuurlijk mooi als dat zo werkt, maar hoe realistisch is dat?
Mijns inziens is het grote aantal overtredingen van de AVG, dus inclusief datalekken,
niet het gevolg van een gebrek aan kennis van de juiste omgang met persoonsgegevens, maar het gevolg van te weinig gevoelde urgentie om dat te doen, dus onwil.
Men onderkent het belang van het beschermen van persoonsgegevens veel te weinig.
Dat is een heel andere oorzaak van de ziekte "datalek", waarvoor de remedie niét bewustwording is, maar een verandering van de wil.
Ik zie te weinig onderzoek naar wat de oorzaken van die ontbrekende wil bij bedrijven en organisaties zijn.
Ook de AP houdt zich daar verre van.
Zij veronderstelt primair dat haar doelgroep van goede wil is.
Dat mag leuk staan en optimisme uitstralen, maar het lijkt mij wel zo realistisch om de nodige portie
onwil te vooronderstellen gezien het feit dat in onze economie met het onzorgvuldig omgaan met data van mensen, ook zeer gevoelige data, geld verdiend kan worden; géén kosten maken om deze data goed te beschermen valt daar ook onder.
In het aller-, allergrootste deel van de datalekken wordt nou niet bepaald door de getroffen bedrijven en organisaties de indruk gewekt dat ze gefaald hebben. Het wordt altijd op de "verschrikkelijk boosaardige en uiterst geraffineerde" criminelen gegooid zonder ook maar één moment de hand in eigen boezem te steken.
Dat alle mogelijke persoonsgegevens en masse op straat komen te liggen is iets wat volledig overgelaten wordt aan degenen wiens gegevens het betreft.
Dat spreekt boekdelen.