Het Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) van de politie gaat de werkwijze na kritiek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) deels aanpassen. Mocht dit invloed hebben op het verkrijgen van informatie zal er naar aanvullende wetgeving worden gekeken, zo laat minister Van Weel van Justitie en Veiligheid in een brief aan de Tweede Kamer weten.

Het TOOI verzamelt informatie om vooraf ernstige verstoringen van de openbare orde in te schatten. Het gaat dan bijvoorbeeld om voetbalwedstrijden of demonstraties. De informatie die het politieteam verzamelt betreft personen die eerder betrokken waren bij ordeverstoringen, bijvoorbeeld bij demonstraties of voetbalwedstrijden. Het team krijgt hierover informatie van burgerinformanten uit de omgeving van deze mensen. In elke politie-eenheid is een TOOI ingericht.

De politie baseert het werk van het TOOI op artikel 3 van de Politiewet. Dat artikel staat alleen een ‘geringe inbreuk op iemands privacy’ toe. Uit onderzoek van de AP blijkt dat het TOOI soms echter verder gaat dan een ‘geringe inbreuk’, als het langdurig informatie verzamelt over iemand en zo een min of meer compleet beeld opbouwt van het leven van diegene. Bijvoorbeeld als iemand vaker demonstreert. "Dat kan grote gevolgen hebben voor deze persoon", stelde de Autoriteit Persoonsgegevens begin dit jaar.

Volgens de AP heeft het politieteam op dit moment geen wettelijk kader voor het heimelijk verzamelen en verwerken van persoonsgegevens. Ook stelt de toezichthouder vast dat er een grondslag ontbreekt voor de verwerking van persoonsgegevens van potentiële informanten door het TOOI. Het politieteam verzamelt al informatie over mensen voordat zij zijn gevraagd om politie-informant te worden. Deze mensen weten dus niet dat de politie informatie over hen verzamelt.

Daarnaast verwerkt het team in sommige gevallen bijzondere persoonsgegevens, zonder dat daarvoor een toereikende grondslag bestaat. Het gaat dan bijvoorbeeld om informatie over iemands gezondheid, religie, politieke overtuiging of seksuele voorkeur. "Deze persoonsgegevens mogen alleen worden verwerkt als dat strikt noodzakelijk is én als daarvoor een duidelijke grondslag bestaat. Dat is voor de activiteiten van TOOI niet het geval", liet de AP verder weten. De toezichthouder stelde ook dat als de wet niet wordt aangepast het TOOI met een deel van het inlichtingenwerk moet stoppen.

Aanpassing werkwijze en wetgeving
Minister Van Weel schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat de politie als onderdeel van een test de werkwijze deels gaat aanpassen. "Vanwege de vertrouwelijkheid van deze werkwijze kan ik uw Kamer hierover slechts op hoofdlijnen informeren. De politie maakt bij de aanpassingen in de werkwijze, in lijn met de Landsadvocaat en de AP, onderscheid tussen verschillende categorieën personen: potentiële informanten, informanten, subjecten en betrokkenen", aldus de bewindsman. Die voegt toe dat de politie heeft geconstateerd dat 'een scherpere en meer uniforme toetsing van de professionele standaarden binnen het TOOI noodzakelijk en wenselijk is'.

De nieuwe werkwijze wordt volgend jaar getest. "Een pilot is nodig om in de praktijk te beoordelen of de aangepaste werkwijze uitvoerbaar is en hoe deze binnen de geldende wettelijke kaders functioneert. Daarbij wordt ook bezien welke gevolgen de aangepaste werkwijze heeft voor de informatiepositie van politie en gezag en daarmee voor de effectieve handhaving van de openbare orde", legt Van Weel uit.

Tijdens de pilot zal vooral worden gekeken of de politie nog wel de informatie kan verkrijgen die volgens de minister noodzakelijk is voor een effectieve handhaving van de openbare orde. Mocht dat niet het geval zijn, dan zal er naar aanvullende wetgeving worden gekeken. "De uitkomsten van deze pilot worden betrokken bij de verkenning naar de vraag of een aanvullende wettelijke grondslag noodzakelijk is. Daarbij betrek ik de politie en het gezag en blijf ik in gesprek met de Autoriteit Persoonsgegevens", besluit de minister zijn brief.