Het invoeren van een universele leeftijdsverificatie voor social media is disproportioneel en staat op gespannen voet met de grondrechten van kinderen en volwassenen, zoals het recht op privacy en de vrijheid van meningsuiting en informatie, zo stellen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam. Die stellen tevens dat onderzocht zou moeten worden of het mogelijk is om leeftijdsverificatie voor online accounts op fysieke plekken te laten plaatsvinden, bijvoorbeeld door bibliotheken die dan anonieme verificatiecodes uitgeven die online zijn te gebruiken.

De onderzoekers voerden in opdracht van het kabinet een juridische verkenning uit naar een minimumleeftijd voor sociale media. In het regeerakkoord spreekt het kabinet zich uit voor een Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media met 'privacyvriendelijke leeftijdsverificatie', zo lang sociale media 'onvoldoende veilig' zijn. "De ambities uit het coalitieakkoord zijn nu al in het huidige recht vertegenwoordigd. Wetswijzigingen kunnen dit kader op details nog aanscherpen of stroomlijnen", stellen de onderzoekers. Ze voegen toe dat het voornaamste aandachtspunt voor het realiseren van een minimumleeftijd voor sociale media de handhaving blijft.

Een wetswijziging zou strengere vormen van leeftijdsgarantie verplicht kunnen stellen. "Ook hier zijn de kansen echter beperkt, niet alleen omdat het huidige DSA-kader al een eis tot doeltreffende leeftijdsgarantie stelt, maar ook omdat zelfs de strengste leeftijdsverificatieplichten kwetsbaar blijven voor omzeiling - bijvoorbeeld door het gebruik van VPN's of door hulp van meerderjarigen. Tegelijk zijn er wezenlijke risico’s voor de privacy en vrijheid van informatie. Onze analyse geeft daarom aan dat een verdere uitbreiding van het huidige kader naar universele verificatieplichten op gespannen voet zou staan met de grondrechten van het kind en van volwassenen."

De onderzoekers stellen dat een universele verificatieplicht voor alle socialmediagebruikers ook disproportioneel is. "Dit vereiste zou significante implementatiekosten en grondrechtelijke risico’s en beperkingen met zich meebrengen voor een grote groep gebruikers, waaronder uitsluitingsrisico’s voor verschillende kwetsbare groepen. En ondanks deze kosten zou omzeiling nog steeds betrekkelijk eenvoudig zijn, onder andere met behulp van meerderjarigen en/of VPN's."

De onderzoekers schrijven dat de regels van de Digital Services Act (DSA) nu al redelijke eisen stelt aan leeftijdsgarantie, waarbij de Europese Commissie kan toezien of platformen hiervoor wel voldoende inspanningen leveren. "Zolang technische en maatschappelijke omstandigheden omtrent leeftijdsgarantie nog volop in beweging zijn, is dit flexibele kader voordelig en blijft een te snelle codificering van strengere verplichtingen riskant", laat de conclusie van het onderzoeksrapport weten.

Fysieke leeftijdsverificatie